بدرا بنا برين « سوء العذاب » بتقدير عذاب السوء است
وَ يُذَبِّحُونَ أَبْناءَكُمْ
و ذبح مى كردند پسران شما را
وَ يَسْتَحْيُونَ نِساءَكُمْ
و زنده ميگذاشتند دختران شما را به جهت خدمت زنان خودشان ، در سورهء بقره « 1 » چنين فرموده كه «
يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذابِ يُذَبِّحُونَ أَبْناءَكُمْ وَ يَسْتَحْيُونَ نِساءَكُمْ
» و در سورهء اعراف فرموده « 2 » «
يُقَتِّلُونَ أَبْناءَكُمْ
» و چون « يقتلون و يذبحون » مصدّر به حرف عطف نشدهاند پس آن بيان « سوء العذاب » خواهد بود بخلاف آنكه درين سوره و يذبحون را مصدر به حرف عطف آورده بنا بر اين ذبح أبناء و استحياء نساء بيان « سوء العذاب » نخواهد بود بلكه سوء العذاب درين جا غير ذبح ابناء و استحياء نساء است و ميتواند كه مراد از « سوء العذاب » جنس عذاب باشد يا بنده كردن ايشان و فرمودن اعمال شاقه مشكله مر ايشان را . اللَّه اعلم
وَ فِي ذلِكُمْ
و درين افعال شما كه سوم و ذبح و استحيا است
بَلاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ
اى ابتلاء و اختبار من ربكم ، يعنى آزمايشى بود شما را از نزد پروردگار شما
عَظِيمٌ
آزمايشى بزرگ و چون خداى تعالى فراعنه را اقدار و تمكين برين افعال بخشيده بنا برين فرموده «
وَ فِي ذلِكُمْ بَلاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ
» .
وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ
و ياد كنيد اى بنى اسرائيل آن را كه آگاه گردانيد شما را پروردگار شما آگاه گردانيدنى بليغ كه شكى را در آن راه نبود و اين معنى مستفاد از لفظ
تَأَذَّنَ
باب تفعل است زيرا كه در باب تفعل تاكيد و مبالغه ماخوذ است
لَئِنْ شَكَرْتُمْ
بتقدير قولست يعنى آگاه گردانيد شما را و گفت : هر آينه اگر شكر كنيد شما بر نعمتهاى من
لَأَزِيدَنَّكُمْ
هر آينه زياد كنم بر شما نعمت خود را
وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ
و اگر كفران ورزيد و ناشكرى كنيد بر آن نعمتها
إِنَّ عَذابِي
بدرستى كه عذاب من
لَشَدِيدٌ
هر آينه سخت است بر كافرين نعمت اميد گناهكار و عدم قنوط او از رحمت كردگار از نفرمودن : « لأعذبنكم » مطابق « لازيدنكم » مستنبط و مأخوذ است .
هامش
( 1 ) آيهء 49 .
( 2 ) آيهء 140 .