مىخورد به پيغمبر آخر الزمان صلوات اللَّه عليه و آله كه
تِلْكَ
اين آيات
آياتُ الْكِتابِ
آيتهاى سورهء كامله است يا آيتهاى قرآنست
وَ الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ
و آنچه فرو فرستاده شده بسوى تو
مِنْ رَبِّكَ
از نزد پروردگار تو يعنى قرآن
الْحَقُّ
راست است و ريبى و شكى در آن نيست بنا برين «
وَ الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ
» مبتداست « و الحق » خبر آن
وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يُؤْمِنُونَ
و ليكن بيشتر مردمان تصديق بحقيت آن قرآن نميكنند .
اللَّهُ
خداى مستجمع جميع صفات كامله
الَّذِي رَفَعَ السَّماواتِ
آن كس است كه برداشت آسمانها را
بِغَيْرِ عَمَدٍ
بدون ستونها « عمد » جمع عماد است بمعنى ستون
تَرَوْنَها
اى انتم ترونها ، يعنى شما مىبينيد آن آسمانها را بدون ستونها بنا بر اين « ترونها » كلامى است مستأنف كه تعلق بما قبل خود ندارد و ضمير راجع است به « سماوات » و ميتواند كه « ترونها » صفت « عمد » باشد و ضمير نيز راجع به « عمد » باشد و حاصل معنى آنكه خداى تعالى برداشت آسمانها را بدون ستونهايى كه ببينيد شما آن ستونها را بلكه حق تعالى آسمانها را بستونى چند برداشته كه شما آن ستونها را نمىبينيد و اين تفسير مروى از حضرت امام رضا عليه السّلام است چنانچه اين حديث را مفصلا در سورهء مباركهء ذاريات در تفسير «
وَ السَّماءِ ذاتِ الْحُبُكِ
» خواهى شنيد و امين الاسلام در مجمع البيان تفسير اول را اصح ميداند ظاهرا اينحديث به او نرسيده باشد يا آنكه آن را ضعيف داند و در جوامع الجامع هر دو تفسير را نقل كرده و احدهما را ترجيح بر ديگرى نداده .
ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ
پس مستولى شد بر عرش بحفظ و تدبير
وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ
و منقاد فرمان خود گردانيد آفتاب و ماه را در حركات مستمره كه از آنها اراده كرده و آن حركات نفع در حدوث كاينات و بقاء آنها دارند
كُلٌّ يَجْرِي
هر يك از خورشيد و ماه حركت ميكنند
لِأَجَلٍ مُسَمًّى
تا وقتى معين نام برده شده
يُدَبِّرُ الْأَمْرَ
تدبير مىكند حق تعالى كار ملكى خود را در ايجاد و اعدام و اعزام و اذلال و امثال آنها
يُفَصِّلُ الْآياتِ
فرو ميفرستد و بيان مىكند آيتهاى قرآن را و جدا ميسازد بامر و نهى يا احداث