عليه السّلام روايت كرده كه آن حضرت فرمودند كه
« وكلهم الى انفسهم فظنوا ان الشياطين قد تمثلت لهم فى صورة الملائكة »
يعنى واگذاشت خداى تعالى اين رسل را با نفسهاى ايشان پس ايشان بمقتضاى بشريت گمان كردند كه شياطين متمثل به صورت ملائكه شدند و ايشان وعدهء دروغ بنصرت دادند محمد بن مسعود عياشى نيز از آن حضرت روايت كرده كه آن حضرت گفتند
« وكلهم الى انفسهم اقلّ من طرفة عين »
يعنى واگذاشت حقتعالى رسولان را بسوى نفسهاى ايشان كمتر از چشم برهم زدنى پس اين رسولان بطريق وسوسهء قلبى گمان كردند كه دروغ گفته شدند در اخبار بنصرت و اين احاديث بر تقدير صحت محمول بر تقيه است چنانچه مأمون تفسير اين آيهء را بحيثيتى كه با رتبهء نبوت و عصمت منافات نداشته باشد از حضرت ثامن ضامن صلوات اللَّه عليه استفسار كرد حضرت در جواب فرمودند كه : ضمير جمع در « و ظنوا » راجع بمرسل اليهم است يعنى راجع به كسانى كه رسول براى ايشان مبعوث شده بود و اگر چه مرسل اليهم سابقا مذكور نشده اما از لفظ رسل انتزاع آن ميتوان كرد و ضمير « انهم » راجع برسل است ، و بنا بر آنچه امين الاسلام در كتاب جوامع الجامع گفته معلوم مىشود كه قرائت ائمهء هدى عليهم السلام بتخفيف ذال و بصيغهء معلوم است زيرا كه او درين كتاب گفته كه « التخفيف قراءة ائمة الهدى عليهم السلام و معناه و ظن المرسل اليهم ان الرسل قد كذبوهم فيما اخبروهم به من نصرة اللَّه اياهم » يعنى و گمان كردند مرسل اليهم بواسطهء تمادى ايام نصرت اينكه بتحقيق دروغ گفتند رسولان بايشان در آنچه ايشان را خبر داده بودند از نصرت دادن خداى تعالى ايشان را زيرا كه نصرتى قرين حال ايشان نگرديده و اگر بطريق تخفيف و بصيغهء مجهول موافق قرائت عاصم خوانده شود ميتوان تفسير آيه را به نحوى كرد كه منافات با عصمت نداشته باشد چنانچه ظن بمعنى يقين باشد و ضمائر راجع بمرسل گردد و حاصل معنى آنكه : و يقين كردند رسولان اينكه ايشان بتحقيق دروغ گفته شدند
تفسير شريف لاهيجى ( فارسى ) — صفحة 570
مساهمون: مير جلال الدين حسينى ارموى (محدث)
ص٥٧٠