و در كتاب احتجاج از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام روايت كرده كه حق سبحانه و تعالى انزال عزايم شرايع و آيات فرايض در اوقات مختلفه نمود چنانچه ايجاد سماوات و ارض در مدت شش روز كرد و اگر خواستى كه كمتر از لمحهاى ايجاد كند هر آينه قادر بر آن بود ليكن تأنى و مدارات در اين امور را مثالى گردانيد از براى امناء دين خود و حجتى ساخت بر مخلوقات خود تا آن كه ايشان نيز مانند خالق قادر خود در امور تأنى و صبر پيشه كنند و بعد ازين آن را بحيز ظهور آورند و اينمعنى قبل زين نيز سمت گزارش يافت .
و در كتاب كافى روايت كرده كه مراد از آب در اين آيه درهء بيضا است و در كتاب توحيد از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه مراد از عرش كه فرق آبست علم و دين است زيرا كه آن حضرت در تفسير «
وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ
» فرمودند كه
« ان اللَّه حمل علمه و دينه الماء قبل ان يكون سماء او ارض او جن او انس او شمس او قمر »
لِيَبْلُوَكُمْ
متعلق است بقول خداى تعالى كه فرموده : «
خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
» يعنى ايجاد نمود اين امور را تا آن كه با شما معامله آزمايندگان كند كه
أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
كدام از شما نيكوتريد از روى عمل على بن ابراهيم گويد كه « ليبلوكم » متعلقست بقول خداى تعالى كه در اول سوره فرمود كه : «
الر كِتابٌ أُحْكِمَتْ آياتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ
لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
» مرويست كه مراد از احسن عملا « اكثركم عملا » نيست بلكه مراد از آن « اصوبكم عملا » است و مراد از اصوب در عمل خوف و خشيهء خداى تعالى است و نيت صادق در عبادات ايضا در تفسير «
أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
» از حضرت رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و آله روايت كردهاند كه
اى ايكم احسن عقلا و اورع عن محارم اللَّه و اسرع فى طاعة اللَّه ،
پس بنا برين معنى آيه اينست كه « ايكم اكمل علما و عملا » زيرا كه مراد از عمل اعم است از عمل قلب كه آن علم بحقايق انفسى و آفاقى است و از عمل بجوارح و ايراد « احسن » بصيغهء