بر خداى تعالى دروغ را
يَوْمَ الْقِيامَةِ
در روز قيامت يعنى گمان ميكنند كه خداى تعالى ايشان را بواسطهء اين تحريم و تحليل در آخرت جزا نخواهد داد اين گمانيست باطل
إِنَّ اللَّهَ
بدرستى كه خداى تعالى
لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ
هر آينه خداوند فضل و انعام است بر مردمان بواسطهء آنكه ايشان را انواع و اقسام نعمتها كرامت كرده و آنها را برايشان حلال گردانيده
لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَشْكُرُونَ
و ليكن بيشترين مردمان شكر نميكنند اين نعمت را .
و بعد ازين بيان مىكند كه مهلت دادن ايشان از عذاب نه به جهت جهل است به حال ايشان بلكه بواسطهء مصلحت است و ميفرمايد كه :
وَ ما تَكُونُ
و نباشى تو اى محمد
فِي شَأْنٍ
در امرى از امور دين و در حالى از احوال
وَ ما تَتْلُوا
و نخوانى تو
مِنْهُ
اى من أجل هذا ، و الشأن الامر ، يعنى بواسطهء تحقيق آن امر
مِنْ قُرْآنٍ
بعضى از آيات قرآنى را ، بنا برين ضمير « منه » راجع به « شأن » بمعنى امر است ، و محتمل است كه راجع بخداى تعالى شود يعنى تلاوت نكنى تو از جهت خداى تعالى بواسطهء تحصيل رضاى او بعضى از قرآن را
وَ لا تَعْمَلُونَ
و نكنيد شما اى پيغمبر و اى ساير مردمان ، اين تعميم بعد از تخصيص است
مِنْ عَمَلٍ
هيچ كارى را از جليل و حقير و از خير و شر
إِلَّا كُنَّا
مگر آنكه بوديم ما و هستيم
عَلَيْكُمْ
بر شما و بر اعمال شما
شُهُوداً
دانا و گواه
إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ
در آن وقت كه در مىآييد در آن عمل . على بن ابراهيم رحمه اللَّه گويد كه : هر گاه حضرت رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و آله اين آيت را تلاوت ميكردى بسيار گريستى و در مجمع البيان اين حديث را از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده
وَ ما يَعْزُبُ
و پوشيده نميشود
عَنْ رَبِّكَ
از پروردگار تو
مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ
از وزن مورچهء كوچكى يا مقدار غبار هوا
فِي الْأَرْضِ
در زمين
وَ لا فِي السَّماءِ
و نه در آسمان
وَ لا أَصْغَرَ
و نيست خردتر
مِنْ ذلِكَ
از آن ذره
وَ لا أَكْبَرَ
و نه بزرگتر از آن
إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ
مگر آنكه مكتوب و مثبت است در