گويان در اينكه قرآن بربافتهء محمد است و كلام خالق عالميان نيست .
بَلْ كَذَّبُوا
بلكه از فرط عناد تكذيب كردند
بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ
به آن چيزى كه احاطه نكردهاند بدانستن آن چيز يعنى بدون علم و تدبر در آن در مقام تكذيب آن شدند بعضى گفتهاند كه : ازين كلام الهى مأخوذ است قول حضرت امير عليه السّلام كه فرموده :
الناس اعداء ما جهلوا
وَ لَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ
و تكذيب كردند چيزى را كه هنوز نيامده و ظاهر نگشته برايشان معنى و حقيقت آن و از جملهء آنچه بدون علم و دانش بر حقيقت آن هنوز نيامده تكذيب كردند رجعت است چنانچه على بن ابراهيم عليه الرحمة گفته كه : « نزلت هذه الاية فى الرجعة » و از حضرت صادقين عليها السلام امور عظيمهء رجعت را استفسار كردند ايشان فرمودند كه : آنچه شما حقيقت آن را از ما سؤال ميكنيد وقت آن هنوز نرسيده بتحقيق حق تعالى فرموده كه : «
بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَ لَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ
»
كَذلِكَ
همچنين تكذيبى كه كفار زمان تو كردند
كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
تكذيب كردند انبياء خود را تا آنكه بودند پيش از ايشان
فَانْظُرْ
پس نظر كن و به بين كه
كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الظَّالِمِينَ
چگونه بوده سرانجام ستمكاران كه تكذيب انبيا ميكردند .
وَ مِنْهُمْ
و بعضى از آنها كه تكذيب انبيا ميكنند
مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ
كسى هست كه مىگرود به قرآن و تصديق مينمايد آن را در دل خود و ليكن از فرط عناد اظهار آن نميكند
وَ مِنْهُمْ مَنْ لا يُؤْمِنُ
و از ايشان كسى هست كه ايمان نمىآرد به آن به جهت شكى كه در خاطر او جا گرفته حاصل آنست كه بعضى كافران در انكار قرآن معاندند و بعضى شاك و در روايت حضرت امام محمد باقر عليه السّلام است كه مراد از «
مَنْ لا يُؤْمِنُ بِهِ
» اعداء محمد و آل محمدند صلّى اللَّه عليه و آله
وَ رَبُّكَ أَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِينَ
و پروردگار تو داناتر است به حال تباهكاران و جزاء ايشان خواهد داد .
وَ إِنْ كَذَّبُوكَ
و اگر تكذيب كنند ترا يا محمد
فَقُلْ
پس بگو ايشان را كه :