كفر و معاصى و تكذيب پيغمبر
وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ
و باز ميدارند از نيكويى مانند ايمان به خدا و برسول او
وَ يَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ
و مىبندند دستهاى خود را از خيرات و صدقات
نَسُوا اللَّهَ
فراموش كردند خداى را و ترك اطاعت او كردند در دنيا و ايمان به او و برسول او نياوردند
فَنَسِيَهُمْ
پس فراموش كرد خداى تعالى نيز ايشان را ، يعنى و ترك كرد ايشان را در آخرت از براى ايشان نصيبى از ثواب مقرر نكرد ، چنانچه در تفسير عياشى روايت كرده كه
« قال على عليه السّلام فى قول اللَّه :
نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ
فانما يعنى نسوا اللَّه فى دار الدنيا فلم يعملوا بالطاعة و لم يؤمنوا به و برسوله فنسيهم فى الآخرة أى لم يجعل لهم فى ثوابه نصيبا فصاروا منسيين من الخير »
إِنَّ الْمُنافِقِينَ
بدرستى كه منافقان
هُمُ الْفاسِقُونَ
ايشانند بيرون رفتگان از دايرهء ايمان .
وَعَدَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَ الْمُنافِقاتِ
وعده داده است خداى تعالى مردان منافق و زنان منافقه را
وَ الْكُفَّارَ
و ناگرويدگان را از مرد و زن ايشان
نارَ جَهَنَّمَ
به آتش دوزخ
خالِدِينَ فِيها
در حالتى كه جاويد باشند در آن
هِيَ حَسْبُهُمْ
آن آتش دوزخ است بس است براى عقوبت ايشان ، زيرا كه فوق عقوبت به آتش جهنم عقوبتى نيست
وَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ
و دور كرده است خداى تعالى ايشان را از رحمت خود
وَ لَهُمْ عَذابٌ مُقِيمٌ
و مر ايشانراست عذابى پاينده غير منقطع ، بنا بر اين انكار محيى الدين عربى اينمعنى را كه در قرآن مجيد تابيد عذاب كفار وارد نشده بلكه آنچه يافت شده خلود در نار است از جملهء غلطهاى صريح است .
كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ
اى « انتم مثل الذين من قبلكم » يعنى شما منافقان و كافران مانند آن جماعتىايد كه بودند پيش از شما ، بنا بر اين «
كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ
» خبر مبتداء محذوفست و ميتواند كه منصوب بفعل محذوف باشد به اين تقدير كه وعد اللَّه المنافقين و المنافقات كما وعد الذين من قبلكم » و در اين آيت التفات از غيبت بخطابست
كانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً
بودند آن جماعت سختتر از شما از روى توانايى