معنى كه اگر ظفر يابند ايشان بر شما مراعات حلف و عهد نميكنند حالكونى كه راضى نميسازند شما را بزبانها ، و دلهاى ايشان از آن خبردار نيست زيرا كه در حين ظفر ايشان اصلا در صدد رضاى مسلمانان در نميآيند و ايشان را در اين صورت احتياج باسترضاى مسلمانان نيست
وَ أَكْثَرُهُمْ فاسِقُونَ
و بيشتر ايشان با وجود كفر بيرون روندگانند از دايرهء وفاى بعهد و قليلى از ايشان بسبب بدنامى يا غير آن از نقض عهد تحرز مينمايند .
اشْتَرَوْا بِآياتِ اللَّهِ
بدل كردند بآيتهاى خدا
ثَمَناً قَلِيلًا
چيزى را كه قيمتى اندك داشت چنانچه ابو سفيان جمعى را بخورانيدن طعامى در مقام عداوت پيغمبر آخر الزمان صلوات اللَّه عليه و آله و در ورطهء تكذيب كلام ربانى در آورد
فَصَدُّوا
پس اعراض كردند
عَنْ سَبِيلِهِ
از راه خدا كه دين حق و طاعت اوست .
إِنَّهُمْ
بدرستى كه ايشان
ساءَ
بد است
ما كانُوا يَعْمَلُونَ
آنچه بودند كه ايشان ميكردند و ميتواند كه « ما » مصدرى باشد به اين تقدير كه « ساء عملهم » يعنى بدست كردار ايشان .
و كردار بد ايشان اينست كه
لا يَرْقُبُونَ
نگاه نميدارند اين بدل كنندگان آيات الهى چنانچه ناقضين عهد نگاه نميداشتند
فِي مُؤْمِنٍ
در حق هيچ مؤمنى
إِلًّا وَ لا ذِمَّةً
حق قرابت يا سوگند را و نه عهد و پيمان را
وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُعْتَدُونَ
و آن گروه ايشانند از حد درگذرندگان بواسطهء شرارت ذاتى و طغيان و سركشى .
فَإِنْ تابُوا
پس اگر ايشان برگردند از كفر و ايمان آورند
وَ أَقامُوا الصَّلاةَ
و بپاى دارند نماز او قبول اقامت نماز كنند
وَ آتَوُا الزَّكاةَ
و بدهند زكات مال خود را و قبول ايتاء زكات نمايند
فَإِخْوانُكُمْ فِي الدِّينِ
پس ايشان برادران دينى شمااند و معامله كنيد با ايشان آن چنان معامله كه با برادران دينى خود ميكنيد
وَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
و بيان ميكنيم آيتها را براى جمعى كه فهم كنند و تفكر در آن نمايند . اين جملهء معترضه است كه ايراد يافته براى تحريص و ترغيب بر تأمل در آنچه تفصيل داده از احكام معاهدين