يعنى و هذه الآيات أذان ، تا آنكه خبر مبتداء محذوف باشد « و اذان » درين مقام بمعنى « ايذان » است مثل عطا كه بمعنى اعطا آمده يعنى اين آيات اعلام و اخبارى است
مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ
از خدا و رسول او بسوى مردمان يعنى كفار مكه
يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ
روز حج بزرگ كه آن روز نحر و عيد قربانست كه تمام حج و أكثر افعال آن مانند طواف و قربان كردن و سر تراشيدن و رمى جمرات در آن روز بوقوع ميپيوندد و از اكثر احاديث اهل بيت عليهم السلام چنين مستفاد مىشود كه حج اصغر عمره است و حج اكبر روز نحر است و در كتاب علل الشرائع از حضرت صادق عليه السّلام مرويست كه اين حج را حج اكبر از اينجهت گويند كه در اين روز هم مسلمانان و هم كافران حج نكردند و مضمون اعلام و اخبار
أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
اينست كه خداى تعالى بيزار است از مشركان و از عهود ايشان
وَ رَسُولِهِ
و نيز بيزار است فرستادهء او ، بنا برين « و رسوله » معطوفست بر ضمير مستكن و پوشيده در « برىء » كه راجع بخداى تعالى است .
و ميتواند كه واو « و رسوله » بمعنى مع باشد اى « ان اللَّه برىء من المشركين مع رسوله » چون مراد از صدر آيه اخبار ثبوت اصل برائت است و درين مقام اخبار بوجوب اعلام و اخبار آن مر خلايق را پس درين آيه تأسيس است نه تكرير و تأكيد على بن ابراهيم از حضرت امام زين العابدين عليه السّلام روايت كرده كه آن حضرت فرمود كه :
« الاذان أمير المؤمنين عليه السّلام »
و ايضا على بن ابراهيم گفته كه : « و
فى حديث آخر قال أمير المؤمنين عليه السّلام : كنت الاذان فى الناس »
بنا برين « أذان » بمعنى مؤذن خواهد بود يعنى امير المؤمنين سلام اللَّه عليه خبر كننده است و رسانندهء برائت است از جانب خدا و رسول او بسوى مردمان .
فَإِنْ تُبْتُمْ
پس اگر توبه كنيد اى كافران از كفر در ما بين اين چهار ماه و مسلمان شويد
فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ
پس آن توبه و اسلام بهتر باشد مر شما را از اقامت بكفر
وَ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ
و اگر باز گرديد و ترك توبه كنيد
فَاعْلَمُوا
پس بدانيد كه
أَنَّكُمْ
بدرستى كه