با كلام الهيست كه فرموده : «
إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي
» و اين سخن در غايت سقوط است زيرا كه مراد از ساعت وقت حشر خلايق است ، و دانستن اجل خود لازم ندارد دانستن وقت حشر را .
ثَقُلَتْ
عظيم است قيامت از جهت شدايد و اهوال
فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
اى على اهل السماوات و الارض ، يعنى بر اهل آسمانها و زمين
لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً
نيايد بشما قيامت مگر ناگهان و در يك ساعت و لهذا آن بساعت مسمى شده
يَسْئَلُونَكَ
اى يسألونك عنها ، يعنى ميپرسند ترا اى محمد از وقت قيام ساعت
كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْها
گويا كه تو عالمى به آن و سزاوارى از پرسيدن آن ، و بعضى گفتهاند : « عنها » در «
كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْها
» متعلق به « يسألونك » است و احتياج بحذف كلمه « عنها » در « يسألونك » نيست و تقدير كلام چنين است كه « يسألونك عنها كأنك حفى بهم » يعنى سؤال ميكنند ترا از وقت ساعت گويا كه تو دوستى با ايشان و تعليم ايشان خواهى كرد ؟
قُلْ
بگو :
إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ
جزين نيست كه دانش آن نزد خداى تعالى است و اعادهء كلام از روى تأكيد و مبالغه خواهد بود و بعضى گفتهاند كه : سؤال اول از وقت وقوع قيامت است و اين سؤال از كيفيت و مقدار ثقل و شدت قيامت كه متفرع شده از قول خداى تعالى كه فرموده . «
ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
» و لهذا در جواب سؤال مقدر ثقل و عظمت لفظ « اللَّه » كه عظيمترين لفظ الهيست مذكور شده چه درين مقام
« عِنْدَ اللَّهِ »
و در آن مقام
« عِنْدَ رَبِّي »
در سلك وحى در آمده اللَّه تعالى اعلم بحقايق آياته و كلماته
وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ
و ليكن بيشتر مردمان نميدانند كه علم آن از مخزونات علم غيب است .
قُلْ
بگو اى محمد در مقام نفى علم غيب از خود :
لا أَمْلِكُ لِنَفْسِي
نيستم من مالك براى نفس خود
نَفْعاً وَ لا ضَرًّا
منفعتى را و نه مضرتى را
إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ
مگر آنچه را كه خداى تعالى خواهد كه آن گاه بتسليم الهى و وحى ربانى مالك و عالم آن خواهم