وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِي كانَتْ حاضِرَةَ الْبَحْرِ
يعنى و بپرس اى محمد يهودان را از قريه و از اهل قريه آن چنان قريه كه بودند نزديك دريا ، و گفتهاند كه : آن قريه مسمى به « أيله » بوده كه آن نزديك مدين و طور در كنار دريا واقع شده بود
إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ
وقتى كه درگذشتند اهل آن قريه از أوامر الهى و صيد ماهى در روز شنبه ميكردند
إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتانُهُمْ
هنگامى ميآمد برايشان ماهيان ايشان
يَوْمَ سَبْتِهِمْ
روز شنبهء ايشان يعنى روز شنبهاى كه ايشان آن را عيد خود قرار داده بودند
شُرَّعاً
حالكونى كه آن ماهيان ظاهر و نمايان روى آب بودند
وَ يَوْمَ لا يَسْبِتُونَ لا تَأْتِيهِمْ
و در روزى كه شنبه نبود و صيد ماهى در آن روزها حرام نبود نميآمدند بديشان ماهيان .
كَذلِكَ
بعضى گفتهاند كه « كذلك » متعلق بكلام سابق است ، اى «
لا تَأْتِيهِمْ كَذلِكَ
» يعنى نمىآمدند ماهيان در غير روز شنبه چنانچه در روز شنبه مىآمدند بنا بر اين
نَبْلُوهُمْ بِما كانُوا يَفْسُقُونَ
اول كلام است و مشهور آنست كه « كذلك » متعلق بما بعد خود است ، اى
« كَذلِكَ نَبْلُوهُمْ »
يعنى اينچنين ما ايشان را مىآزمائيم «
بِما كانُوا يَفْسُقُونَ
» بسبب آنچه بودند كه از سر جهل و تبعيت شيطان بيرون ميرفتند از دايرهء فرمانبردارى ، و بعضى گفتهاند كه : كلمهء « ما » در
« بِما كانُوا »
مصدريست و مدخول خود را بمصدريت فروز مىآرد ، اى بسبب كونهم فاسقين او بسبب فسقهم ، يعنى مانند اين مىآزمائيم ايشان را بسبب بودن ايشان فاسقين و يا بسبب فسق ايشان .
مرويست كه مردم آن قريه سه فرقه شدند : فرقهاى حكم خدا را نشنيده يوم السبت