اصحابنا انهم يخرجون مع قائم آل محمد عليهم السلام »
و از حضرت امام محمد باقر عليه الصلاة و السلام روايت كرده كه اين قوم در وراى چين ميباشند و ميان ايشان و شهر چين وادى است از ريك روان در تفاسير عامة نيز اينمعنى مذكور است قاضى ناصر الدين بيضاوى گفته : « قيل : هم قوم وراء الصين رآهم رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلم ليلة المعراج فآمنوا به » و مرويست كه ذو القرنين ايشان را ديده بود و بايشان گفت كه :
اگر من مأمور ميبودم كه در جايى قرار گيرم هر آينه چنان ميخواستم كه در ميان شما باشم .
وَ قَطَّعْناهُمُ
و جدا كرديم بنى اسرائيل را
اثْنَتَيْ عَشْرَةَ أَسْباطاً
به دوازده قبيله از فرزندان اسحاق
أُمَماً
گروه گروه تا از يكديگر تميز يابند و هر سبطى برئيس خود در معاملات رجوع كنند تا كار بر موسى آسان گردد و صاحب مجمع البيان گفته كه :
اسباط در ولد اسحاق بمنزلهء قبايل است در ولد اسماعيل
وَ أَوْحَيْنا إِلى مُوسى
و وحى كرديم بسوى موسى
إِذِ اسْتَسْقاهُ قَوْمُهُ
وقتى كه آب خواستند از موسى قوم او بنى اسرائيل در صحراى تيه
أَنِ اضْرِبْ بِعَصاكَ الْحَجَرَ
اينكه بزن بعصاى خود آن سنگ معين را كه از بهشت نازل شده و با قائم آل محمد صلوات اللَّه عليه و آله خواهد بود پس موسى به حكم الهى آن عصا را بر سنگ زد
فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَيْناً
پس بيرون آمد از آن سنگ دوازده چشمه بعدد دوازده سبط صاحب مجمع البيان گفته كه : « انبجاس » خروج آبست بقلت و « انفجار » خروج آن بكثرت ، و اگر چه در اول حال آب قليل از آن سنگ روان بود اما آخر بكثرت انجاميد لهذا حق سبحانه و تعالى درين جا اشارت به اول حال كرده فرمود :
فَانْبَجَسَتْ
و در سورهء مباركهء بقره اشارت باخر نموده فرمود : « 1 » « فانفجرت »
قَدْ عَلِمَ كُلُّ أُناسٍ مَشْرَبَهُمْ
بتحقيق دانستند همهء مردمان يعنى هر يك از آن دوازده سبط آب خورد خود را
وَ ظَلَّلْنا عَلَيْهِمُ الْغَمامَ
و سايبان ساختيم برايشان
هامش
( 1 ) آيهء 60 .