توراة از جانب اللَّه از آن مشهورتر است كه احدى انكار آن تواند كرد
تَجْعَلُونَهُ
ميگردانيد شما اى يهودان توراة را
قَراطِيسَ
ورقها و طومارهاى پراكنده
تُبْدُونَها
آشكار ميكنيد و اقرار مينمائيد آنچه را كه ميخواهيد از آن ورقها
وَ تُخْفُونَ كَثِيراً
و پنهان ميكنيد بسيارى از آنها را مانند نعت و أخبار بهترين اخيار صلوات اللَّه عليه و آله الأبرار
وَ عُلِّمْتُمْ
و آموخته شديد شما اى يهود قريش به زبان پيغمبر قرشى و آنچه بوحى به او رسيده
ما لَمْ تَعْلَمُوا أَنْتُمْ
آنچه را كه ندانستيد شما
وَ لا آباؤُكُمْ
و نه پدران شما زياده از آنچه در توراة نازل شده بود ، و اگر اين گروه در معرض جواب تو در نيايند
قُلِ اللَّهُ
اى قل اللَّه انزله ، يعنى بگو تو أى محمد : خداى فرو فرستاده توراة را
ثُمَّ ذَرْهُمْ
پس بگذار ايشان را
فِي خَوْضِهِمْ
در سخنان باطل ايشان حالكونى كه
يَلْعَبُونَ
بازى كنند ، و بر تو بعد از تبليغ أحكام و الزام حجت حرجى نيست و اين كلام بر سبيل تهديد است و بعضى گفتهاند كه : اين آيه منسوخست بآيهء سيف .
وَ هذا
و اين قرآن
كِتابٌ أَنْزَلْناهُ
كتابى است كه فرو فرستادهايم آن را
مُبارَكٌ
بسيار فايده و منفعت
مُصَدِّقُ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ
تصديق كننده كتبى را كه بيش از آن نازل كردهايم ، يعنى نازل كردهايم قرآن را براى بركات و خيرات و براى تصديق كتب متقدمه
وَ لِتُنْذِرَ
و براى آنكه بترسانى تو أى محمد به آن قرآن
أُمَّ الْقُرى
اى أهل ام القرى ، يعنى أهل مكه را ، بنا برين ترجمه « و لتنذر » معطوفست بر آنچه « مبارك » تا آخر دلالت بر آن دارد و تقدير كلام چنين است كه « و هذا كتاب أنزلناه للبركات و للتصديق و لتنذر » و بعضى گفتهاند كه : « و لتنذر » محتمل است كه علت أمر محذوف باشد و مربوط بما تقدم نباشد ، اى و لتنذر أهل ام القرى أنزلنا القرآن ، يعنى بواسطهء آنكه بترسانى أهل مكه را نازل كرديم قرآن را . و مكه را ام القرى به جهت آنكه گويند كه آن اول بقعهايست كه مخلوق شده و جميع زمين از آنجا منبسط گرديده
وَ مَنْ حَوْلَها
و بترسانى هر كه را كه در اطراف مكه است ، يعنى بترسانى مجموع اهل شرق و غرب را
وَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ