بمعنى أعلم است يعنى بدرستى كه من ميدانم عذاب روز بزرگ را
مَنْ يُصْرَفْ عَنْهُ
كسى كه گردانيده شود عذاب ازو
يَوْمَئِذٍ
در آن روز قيامت
فَقَدْ رَحِمَهُ
پس بتحقيق بخشيده است خداى تعالى او را يعنى صرف عذاب بمحض رحمت و بخشايش بخشندهء بىمنت است چنانچه از حضرت رسالت پناه محمدى صلى اللَّه عليه و آله مرويست كه آن حضرت فرمود : « قسم بخدايى كه نفس من بيد قدرت اوست نيست كسى كه داخل بهشت شود به عمل خود » جمعى كه حاضر بودند گفتند : شما نيز به عمل خود داخل بهشت نميشويد ؟ حضرت فرمود : « من نيز مانند ساير خلايق به عمل داخل نميشويم مگر آنكه فراگيرد مرا خداى بفصل و رحمت خود » آرى عمل نيك بهانهء رحمت است و عمل بد نشانهء زحمت است
وَ ذلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ
و اين صرف عذاب برحمت شاملهء الهى رستگارى ظاهر و هويداست
وَ إِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ
و اگر برساند خداى تعالى به تو بليتى را مانند مرض و فقر
فَلا كاشِفَ لَهُ
پس هيچ كشف كننده و بازدارندهاى نيست مر آن را
إِلَّا هُوَ
مگر او سبحانه
وَ إِنْ يَمْسَسْكَ بِخَيْرٍ
و اگر برساند به تو نيكويى چون صحت و وسعت
فَهُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
پس او به همه چيز تواناست
وَ هُوَ الْقاهِرُ
و اوست قهر كننده و غلبه نماينده
فَوْقَ عِبادِهِ
بر بالاى بندگان خود يعنى خداى تعالى بر همه غالب است و هيچكس بر او غلبه نتواند كرد ، پس مراد ازين فوقيت تصوير استعلاء و غالبيت حق است نه فوقيت مكانى « تعالى اللَّه عن ذلك علوا كبيرا »
وَ هُوَ الْحَكِيمُ
و اوست راست گفتار درست كردار
الْخَبِيرُ
دانا بر حقايق جميع اشياء .
گويند : جمعى از سفهاء عرب به حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله گفتند كه :
ما از علماء أهل كتاب استفسار كرديم كه در كتب شما نبوت محمد مندرج است ؟ همه انكار كردند ، اكنون كسى را بما بنما تا گواهى دهد بر نبوت تو لهذا حق تعالى ميفرمايد كه :