اگر اللَّه مشتق ازاله بمنى معبود باشد تفسير چنين است كه شنيدى ، و اگر اللَّه مشتق نباشد بلكه از جملهء اعلام باشد تقدير فعلى براى تعلق ظرف در كار است يعنى « و هو اللَّه يدبر فى السماوات و الارض » بنا برين كل واحد از فى السماوات و فى الارض ظرف لغو خواهند بود ، و بعضى گفتهاند كه ميتواند كه ظرف مستقر و خبر « هو » باشد به اين قسم كه چون علم الهى شامل محيط آسمان و زمين و ما فيها است گويا كه حق تعالى در آسمان و در زمين است
يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَ جَهْرَكُمْ
ميداند پنهان شما و آشكار شما را يعنى چيزهايى را كه پنهان ميداريد و چيزهايى را كه ظاهر ميسازيد
وَ يَعْلَمُ ما تَكْسِبُونَ
و ميداند آنچه را كه به عمل مىآريد از خيرات و شرور و موافق آن شما را سزا و جزا خواهد داد .
وَ ما تَأْتِيهِمْ
و نمىآيد بكافران
مِنْ آيَةٍ
هيچ حجتى و معجزهاى
مِنْ آياتِ رَبِّهِمْ
از معجزات پروردگار ايشان مانند شق ماه و تسبيح سنگريزه در دست حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله ، يا آنكه نمىآيد آيتى از آيتهاى قرآنى بايشان
إِلَّا كانُوا
مگر كه هستند
عَنْها
از آن آيات
مُعْرِضِينَ
اعراض كنندگان و ترك كنندگان نظر و فكر در آن .
فَقَدْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ
پس بتحقيق دروغ داشتند آنچه را كه بر پيغمبر نازل شده بود
لَمَّا جاءَهُمْ
آن هنگام كه آمد بديشان
فَسَوْفَ
پس زود باشد كه
يَأْتِيهِمْ
بيايد و ظاهر شود بديشان
أَنْباءُ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ
خبرهاى آنچه بودند كه بدان استهزاء ميكردند از وعدههاى عذاب يعنى زود باشد كه بيايد بايشان جزاء استهزاء و سخريت ايشان هم در دنيا و هم در روز قيامت .
أَ لَمْ يَرَوْا
آيا نديدند و ندانستند كه ما به قوت قهاريت خود
كَمْ أَهْلَكْنا
بسيارى را هلاك كرديم
مِنْ قَبْلِهِمْ
پيش از ايشان
مِنْ قَرْنٍ
از اهل هر زمانى كه
مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ
عطا كرده بوديم ايشان را در دنيا قوت بدنى و وسعت مالى