اينكه بيارد فخر الدين رازى گفته كه : مفسرين گفتهاند كه كلمهء « عسى » درين آيت بمعنى وجوبست يعنى پس واجبست بر خداى تعالى اينكه بيارد
بِالْفَتْحِ
فتحى را براى رسول خدا كه آن فتح مكه و قلاع خيبر و غير آنست
أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ
يا بفرستد فرمانى از نزد خود بقتل يهود و مغلوبيت ايشان
فَيُصْبِحُوا
پس ميگردند اين منافقين
عَلى ما أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ
بر آنچه پنهان داشتند در نفسهاى خود از نفاق و شك در كار پيغمبر او
نادِمِينَ
پشيمان شدگان كه اصلا آن پشيمانى نفعى بايشان نرساند .
وَ يَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا
و گويند كسانى كه ايمان آوردهاند مر يكديگر را از روى تعجب از حال منافقين
أَ هؤُلاءِ الَّذِينَ
آيا اينجماعت آنانند كه
أَقْسَمُوا بِاللَّهِ
سوگند ميخورند بخداى
جَهْدَ أَيْمانِهِمْ
غليظترين سوگندهاى خودشان كه
إِنَّهُمْ لَمَعَكُمْ
بدرستى كه ايشان با شمايند و امروز پردهء ايشان دريده شده معلوم شد كه قسم دروغ ميخوردهاند
حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ
باطل و نابود شد همهء اعمال ايشان و ثوابى بر آن مترتب نشد
فَأَصْبَحُوا خاسِرِينَ
پس كشتند زيانكاران .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
اى آن كسانى كه ايمان آوردهايد
مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ
هر كس كه مرتد شود و برگردد از شما
عَنْ دِينِهِ
از دين خود كه اسلام است .
حكم اين آيه اخبار است از صورتى كه در غيب بوده از وقوع آن و آن چنان بود كه بعد از وفات حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله اكثر اصحاب او مرتد شدند چنانچه در تفسير على بن ابراهيم مذكور است كه قوله تعالى
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ
، مخاطبة لاصحاب رسول اللَّه الذين غصبوا آل محمد حقهم و ارتدوا عن دين اللَّه » زيرا كه اكثر اصحاب انكار نص بر خلافت حضرت امير المؤمنين نموده و غصب حق او كردند و محاربات عظيم با وى بجا آوردند و در اكثر اصول و صحاح عامه