اعمال حج يعنى متعرض ايشان نبايد شد
يَبْتَغُونَ
حالكونى كه آن جماعت ميطلبند ازين قصد حج
فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ
زيادتى ثواب را از پروردگار خود
وَ رِضْواناً
و خوشنودى او را ، بعضى گفتهاند كه چون لفظ « آمّين » در سياق نفى واقع شده مراد از آن عامتر است از مسلمان و كافر ، و مراد از فضل پروردگار فائدهء تجارتست از رضوان خشنودى خداى تعالى بمقتضاى دين مسلمانان يا كافران ، بنا برين اين آيه منسوخ باشد بآيهء « 1 » «
إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرامَ بَعْدَ عامِهِمْ هذا
» و چون در صدر اين سوره شنيدى كه اين سوره آخرين سور منزله است و احكام آن را آيات سور ديگر ناسخ نميتواند شد راجح آنست كه مراد از « آمين » مسلمانان باشند كه قصد حج كنند چنانچه متبادرست از وصف ايشان بطلب فضل پروردگار و خوشنودى او ، و با وجود اين نسخ خلاف أصل است و تخصيص بهتر است از آن .
وَ إِذا حَلَلْتُمْ
و هر گاه محلّ شويد و از احرام بيرون آئيد
فَاصْطادُوا
پس شكار كنيد اگر خواهيد
وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ
و بايد كه بر آن ندارد شما را
شَنَآنُ قَوْمٍ
شدت دشمنى جماعتى از كفار
أَنْ صَدُّوكُمْ
اى لأن صدوكم ، يعنى از جهت آنكه بازداشتند شما را در سال حديبيه
عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ
از در آمدن به مسجد الحرام
أَنْ تَعْتَدُوا
اينكه از حد در گذريد و بانتقام آن أخذ مال قاصدان حرم كنيد « ان تعتدوا » مفعول دوم « لا يجرمنكم » است و مفعول اول آن ضمير مخاطب است .
وَ تَعاوَنُوا
و يارى كنيد همديگر را
عَلَى الْبِرِّ
بر نيكويى كه آن عفو و متابعت امر الهى است
وَ التَّقْوى
و بر پرهيزكارى كه آن مخالفت هواى نفس است
وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ
و يارى مكنيد يكديگر را بر بدى كه آن ترك فرمان خداست
وَ الْعُدْوانِ
و در ستمكارى كه آن انتقام در زمين حرم است ، و بعضى گفتهاند كه اثم گناهى است غير متعدى و عدوان گناه متعدى على بن ابراهيم گفته كه : نسخت
هامش
( 1 ) - سورهء توبه ، آيهء 27 .