يَسْتَفْتُونَكَ
طلب فتوى و حكم ميكنند از تو اى محمد در ميراث كلاله يعنى در ميراث برادران و خواهران مرويست كه جابر بن عبد اللَّه انصارى بيمار بود حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله بعيادت او رفتند جابر گفت : يا رسول اللَّه مرا كلاله هست در باب ميراث ايشان چه حكم است پس اين آيه نازل گرديد
قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ
بگو خدا تعالى فتوى ميدهد و حكم مىكند از براى شما
فِي الْكَلالَةِ
در ميراث كلاله و آن حكم اين است كه
إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ
اگر مردى بميرد و « امرؤ » مرفوعست بفعل مقدر كه فعل ظاهر كه « هلك » است مفسر آنست به اين تقدير كه « ان هلك امرؤ » يعنى اگر بميرد مردى و او اين صفت داشته باشد كه
لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ
نباشد مر او را فرزندى از ذكور و اناث ، و باجماع فرقهء ناجيه عدم فرزند كافى نيست بلكه شرطست كه پدر و مادر نيز از او نمانده باشد
وَ لَهُ أُخْتٌ
و باشد مر او را خواهرى از مادر و پدر يا خواهرى از پدر يا خواهرى از پدر تنها زيرا كه حكم كلالهء مادرى در اوايل سوره گذشت
فَلَها نِصْفُ ما تَرَكَ
پس مر خواهر او راست نصف آنچه بگذارد از مال
وَ هُوَ يَرِثُها
و آن مرد نيز وارث آن خواهر مىشود اگر آن خواهر بميرد و او بماند
إِنْ لَمْ يَكُنْ لَها وَلَدٌ
اگر نباشد آن خواهر را فرزندى از ذكور و اناث و پدر و مادر نيز نداشته باشد .
فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَيْنِ
پس اگر باشد كلاله آن مرد كه مرد و فرزند نگذاشته دو خواهر يا بيشتر ، بنا برين ضمير
كانَتَا
راجع است بكلاله و تثنيهء آن باعتبار خبر است يعنى اثنتين
فَلَهُمَا الثُّلُثانِ
پس مر ايشانراست دو بخش از سه بخش
مِمَّا تَرَكَ
از آنچه گذاشته .
وَ إِنْ كانُوا
و اگر باشند كلالهء آن مرد
إِخْوَةً
جماعتى
رِجالًا وَ نِساءً
كه بعض ايشان مردان باشند و بعض ايشان زنان يعنى كلالهء او برادران و خواهران پدرى و مادرى يا پدرى تنها باشند ، هر چند ضمير « كانوا » راجع بكلاله است اما ايراد ضمير