آنكه خداى تعالى
بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً
هست به آنچه شما ميكنيد از نيك و بد عالم و دانا ، بنا برين «
فَإِنَّ اللَّهَ
» علت جزاست كه در موضع جزا نهاده شده و
فى مجمع البيان « قوله تعالى :
وَ إِنْ تَلْوُوا
قيل : معناه ان تبدلوا الشهادة او تعرضوا اى تكتموها و هو المروى عن ابى جعفر عليه السّلام »
يعنى اگر تبديل كنيد شهادت را و بپوشانيد آن را معاقب خواهيد بود چنانچه از حضرت أبى جعفر الباقر عليه السّلام مرويست . و
فى اصول الكافى عن الصادق عليه السّلام قوله : «
وَ إِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا
أى و ان تلووا عن الامر او تعرضوا عما امرتم به »
يعنى مراد از آيه اينست كه اگر سر به پيچيد از أمر ولايت و اعراض نمائيد از آنچه مأمور شدهايد به آن كه آن قبول ولايت است پس معاقب خواهيد بود .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
اى آن كسانى كه ايمان آوردهايد بحسب ظاهر
آمَنُوا
ايمان بياريد بحسب باطن و بدل
بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ
به خدا و برسول
وَ الْكِتابِ الَّذِي نَزَّلَ
و بكتابى كه فرو فرستاده خداى تعالى بتدريج
عَلى رَسُولِهِ
بر پيغمبر خود يعنى ايمان قلبى بياريد به قرآن
وَ الْكِتابِ الَّذِي أَنْزَلَ
و بكتابى كه فرو فرستاده بيك بار
مِنْ قَبْلُ
پيش از اين كه آن توراة است
وَ مَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَ مَلائِكَتِهِ
و هر كه انكار كند خدا و فرشتگان او را
وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ
و كتابهاى او و فرستادگان او را
وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ
و روز قيامت را
فَقَدْ ضَلَّ
پس بتحقيق گمراه شده
ضَلالًا بَعِيداً
گمراه شدنى در غايت دورى كه اصلا راه بطريق حق نبرد .
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا
بدرستى كه آنان كه ايمان آوردند
ثُمَّ كَفَرُوا
پس كافر شدند
ثُمَّ آمَنُوا
بعد از آن ايمان آوردند
ثُمَّ كَفَرُوا
پس كافر شدند
ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً
پس زياده كردند كفر را و اصرار نمودند بر آن
لَمْ يَكُنِ اللَّهُ لِيَغْفِرَ لَهُمْ
اى لم يكن اللَّه مريدا ليغفر لهم ، يعنى نيست خداى تعالى اراده كنندهء اينكه بيامرزد ايشان را بنا برين مفعول « لم يكن » محذوفست
وَ لا لِيَهْدِيَهُمْ
و نه اينكه راه نمايد ايشان را
سَبِيلًا
راه بهشت ، زيرا كه ديدهء بصيرت ايشان از دريافت حق نابينا شده بحيثيتى كه