حالكونى كه جنب باشيد مگر وقتى كه عبور كنندگان راه باشيد يعنى مسافر باشيد و آب نيابيد كه درين صورت با تيمم نماز ميتوانيد كرد ليكن ، حكم جنابت باقى است تا آنكه غسل كنيد و در مجمع البيان گفته كه : اينمعنى مروى از على بن ابى طالب عليه السّلام است ، و اين معنى بعيد از فهم است و قطع نظر ازين ، تكرار در كلام الهى نيز لازم مى آيد زيرا كه حق تعالى بعد ازين حكم مسافرى را كه جنب باشد و آب نيابد بيان مىكند بنا برين اولى حكم بعدم صحت اين روايت است . پس بهترين توجيهات همانست كه از ما موافق حديث حضرت أبى جعفر الباقر عليه السّلام استماع نمودى كه « صلاة » ملفوظه بمعنى خود است بقرينهء «
حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ
» و صلاة مقدّره بمعنى مكان نماز است بقرينهء «
إِلَّا عابِرِي سَبِيلٍ
» و تخصيصى كه در آن معنى ناگزير است بنا بر آنچه گفتهاند كه :
« ما من عام الا و قد خصّ » چندان بعدى ندارد .
وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضى
و اگر باشيد شما مريض
أَوْ عَلى سَفَرٍ
يا باشيد بر حالت سفر
أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ
ميتواند كه كلمهء « او » بمعنى واو باشد و متعلق باشد به مرض و سفر و ميتواند كه بمعنى خود باشد أما در صورت أول معنى چنين است كه اگر باشيد شما مريض يا در سفر و بيايد يكى از شما با وجود مرض يا سفر
مِنَ الْغائِطِ
از مكان مغاك پست به جهت حدث أصغر كه آن موجب وضو است
أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ
يا جماع كنيد با زنان و محدث گرديد بحدث اكبر كه آن موجب غسل است
فَلَمْ تَجِدُوا ماءً
پس نيابيد آب اعم از آنكه آب أصلابهم نرسد يا آنكه بهمرسد أما شما تحصيل آن نتوانيد كرد و يا آنكه اگر استعمال كنيد متضرر گرديد
فَتَيَمَّمُوا
پس قصد كنيد
صَعِيداً طَيِّباً
روى زمين پاك را و
فى كتاب معانى الاخبار روى عن الصادق عليه السّلام أنه قال : « الصعيد الموضع المرتفع و الطيب الموضع الذى ينحدر عنه الماء »
و بنا برين تخصيص مرض و سفر بذكر از جهت آنست كه غالب عدم قدرت بر آب در مرض يا در سفر است نه از جهت آنكه وجوب تيمم مختص به مريض و مسافر است