ذلِكَ
اين نكاح كنيزان
لِمَنْ خَشِيَ الْعَنَتَ مِنْكُمْ
براى كسى است كه كه بترسد مضرت افتادن در زنا را از ميان شما « عنت » در لغت بمعنى گناه كردنست و در مشقت افتادن و شكستن استخوان بعد از بستن آن ، و اينجا مناسب معنى اول است . و حاصل كلام اينست كه نكاح كنيزك كسى را جايز است كه بترسد از آنكه اگر نكاح نكند در فجور و زنا افتد .
وَ أَنْ تَصْبِرُوا
كلمهء « أن » مصدريست و مدخول خود را بمصدريت فروز ميآرد ، أى و صبر كم ، يعنى و صبر كردن شما و از نكاح كنيز محترز بودن
خَيْرٌ لَكُمْ
بهتر است آن صبر كردن شما را تا سرزنش نكنند شما را كه محتاج بنكاح كنيز غير شدهايد و توبيخ اولاد شما نيز نكنند كه اين ولد كنيز غير است مرويست از پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله كه فرموده :
« الحرائر صلاح البيت و الاماء هلاك البيت »
يعنى زن آزاد صلاح خانه است و كنيز خرابى آن ، ليكن ازينحديث معلوم مىشود كه خواستن اماء خواه از غير باشد و خواه از خود خوب نيست ، و بنا برين بعضى احاديث كه دلالت دارند بر خيريت و نيكويى ملك يمين بايد كه اين مخصص باشد با ماء غير چنانچه پوشيده نيست
وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
و خداى تعالى آمرزندهء مهربانست .
يُرِيدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ
معنى ظاهرى اين آنست كه اراده مىكند خداى تعالى تا بيان كند براى شما مخفيات تكاليف و احكام شرعيه را مخفى نماند كه ذكر علت اراده بدون ذكر مراد صحيح نيست بلكه لازم آنست كه اول ايراد مراد كنند و بعد از آن علت آن را مذكور سازند چنانچه اول بايد گفت : اراده مىكند خداى تعالى فلان چيز را تا آنكه آنچه خواهد براى شما بيان كند ، بنا برين بعضى لام « ليبين » را بمعنى « أن » گرفتهاند كه « ليبين » بتقدير « أن يبين » باشد به اين معنى كه اراده مىكند خداى تعالى اينكه بيان كند أحكام الهى را براى شما ، مؤيد اين قول حق تعالى است كه بعد از اين ميفرمايد : «
وَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ
» و بعضى حذف مراد كردهاند و