و از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام مروى است كه مراد از ميثاق غليظ عهديست كه زنان از شوهران خود ميگيرند در حين عقد كه آن امساك بمعروف و تسريح باحسان است . صاحب مجمع البيان ايراد اينحديث كرده و در كافى از حضرت ابى جعفر الباقر عليه السّلام روايت كرده كه مراد از ميثاق كلمهايست كه عقد نكاح به آن منعقد مىگردد و غليظ آب مرد است كه بفرج زن ميرود ، بنا برين مراد از ميثاق غليظ عقد نكاح است باجماع .
وَ لا تَنْكِحُوا
و نكاح مكنيد
ما نَكَحَ آباؤُكُمْ
آن را كه نكاح كردهاند پدران شما
مِنَ النِّساءِ
از زنان مطلقا خواه بطريق دوام و خواه بطريق متعه و خواه موطوءهء پدر بملك يمين يا بتحليل ، بنا برين ذكر « من النساء » از براى تعميم حكم مذكور است مر جميع منكوحات پدران را ، و آباء شامل اجداد نيز هست چنان كه در حديث وارد شده
إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ
ليكن نكاح منكوحهء پدران كه قبل از نزول آيهء تحريم از شما صادر شده باشد چنانچه در زمان جاهليت متعارف بود موجب عقاب و عتاب شما نخواهد بود ، بنا برين ترجمه «
إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ
» استثناء منقطع بمعنى « لكن » است ، و ميتواند كه استثناء متصل باشد از معنى كه لازم نهى است ، يعنى نكاح مكنيد منكوحهء پدران خود را كه از اينجهت مستحق عقاب خواهيد شد در جميع اوقات مكر در وقتى كه آن نكاح قبل از آيهء تحريم واقع شده باشد كه آن موجب عقاب نيست
إِنَّهُ كانَ
بدرستى كه نكاح زن پدر هست قبل از نهى و بعد از نهى
فاحِشَةً
فعل شنيع قبيح
وَ مَقْتاً
و دشمن داشته شده نزد خداى تعالى بلكه جميع عقلاء زيرا كه حسن و قبح اشياء عقلى است و كلام شارح در بعضى جاها كاشف آنست
وَ ساءَ سَبِيلًا
و بد راهى است راه كسى كه ارتكاب آن نموده و نمايد .
حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ أُمَّهاتُكُمْ
حرام گردانيده شده است بر شما نكاح مادران شما هر چند بالا روند
وَ بَناتُكُمْ
و دختران شما
وَ أَخَواتُكُمْ
و خواهران شما
وَ عَمَّاتُكُمْ