فَاسْتَجابَ لَهُمْ
پس اجابت كرد مر دعاء ايشان را
رَبُّهُمْ
پروردگار ايشان حالكونى كه ميگويد خداى تعالى :
أَنِّي
بدرستى كه من
لا أُضِيعُ
ضايع نميگردانم
عَمَلَ عامِلٍ مِنْكُمْ
عمل هيچ عمل كننده را از شما
مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى
خواه آن عامل از جملهء مرد باشد يا از جملهء زن
بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ
بعضى از شما از بعضى ديگريد ، زنان از مردان و مردان از زنان ، و هيچ تفاوت نيست ميان مرد و زن در عدم تضييع اعمال . گويند كه اين آيه در جواب ام سلمه نازل شده كه به حضرت رسالت پناه ميفرمود كه : در قرآن ثواب رجال مذكور است و از نساء چيزى مذكور نشده .
فَالَّذِينَ هاجَرُوا
پس آنان كه هجرت كردند از مكه بمدينه
وَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ
و بيرون كرده شدند از أوطان خود
وَ أُوذُوا فِي سَبِيلِي
و رنجانيده شدند در راه من ، يعنى بسبب ايمان ايشان به من على بن ابراهيم روايت كرده
« ثم ذكر أمير المؤمنين عليه السّلام و أصحابه المؤمنين فقال :
فَالَّذِينَ هاجَرُوا وَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ
يعنى أمير المؤمنين و سلمان و أبا ذر حين أخرج و عمار الذين اوذوا فى سبيل اللَّه »
وَ قاتَلُوا
و مقاتله كردند با كفار
وَ قُتِلُوا
و كشته شدند در جهاد
لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ
هر آينه محو ميكنم از ايشان
سَيِّئاتِهِمْ
گناهان ايشان را بفضل خود
وَ لَأُدْخِلَنَّهُمْ
و هر آينه داخل گردانم ايشان را بجزاء اعمال ايشان
جَنَّاتٍ
بوستانهايى كه
تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ
ميرود از زير قصور و اشجار آن جويهاى آب
ثَواباً
مفعول مطلق فعل محذوفست ، أى أثابهم اثابة ، يعنى ثواب داده شوند ايشان ثواب دادنى بعضى بتفضل و بعضى بازاء اعمال
مِنْ عِنْدِ اللَّهِ
از نزد خداى تعالى ، بنا بر آنچه مذكور شد محو سيئات تفضلا است و ادخال بهشت بازاء اعمال نيكو چنانچه صاحب مجمع البيان رحمه اللَّه تصريح كرده و جمعى از مفسرين به عكس اين حمل كردهاند
وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوابِ
و خداى تعالى نزديك اوست نيكويى كه آن ثوابست .
لا يَغُرَّنَّكَ
بايد كه فريب ندهد ترا يعنى فقراء امت ترا ، زيرا كه ايشان چون