قُلُوبِكُمْ
پس الفت داد خداى تعالى ميان دلهاى شما ببركت قدوم حضرت رسالت پناه محمدى صلوات اللَّه عليه و آله . اين آيه در شأن دو قبيلهء أنصار نازل شده يكى قبيلهء أوس و ديگرى قبيلهء خزرج كه پشت هر كدام از أوس و خزرج كه پسران صريخ اند بر ديگرى چسبيده توأم متولد شدند و بشمشير ايشان را از يكديگر جدا كردند ، لهذا در مدت يكصد سال يا يكصد و بيست سال در ميان أولاد ايشان جنگ بود تا زمان بعثت حضرت رسالت پناه صلوات اللَّه عليه و آله كه بوسيلهء آن حضرت بشرف اسلام مشرف شدند و جنگشان به صلح مبدل شده دم از برادرى ميزدند
فَأَصْبَحْتُمْ
پس گرديديد شما
بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً
بسبب رحمت و فضل خداى تعالى برادران يكديگر .
وَ كُنْتُمْ
و حال آنكه بوديد شما در زمان ضلالت
عَلى شَفا حُفْرَةٍ
بر كنار چاهى
مِنَ النَّارِ
از آتش دوزخ
فَأَنْقَذَكُمْ
پس باز رهانيد شما را خداى تعالى
مِنْها
از آن حفرهء آتش بيمن اسلام و اطاعت سيد انام ، بنا برين ضمير « منها » راجع « به حفره » است و محتمل است كه راجع به « شفا » باشد و چون « شفا » مضاف به « حفره » است و « حفره » كه مضاف اليه است مؤنث است ضمير « منها » را مؤنث آورد ، چه قاعده است كه ضميرى كه راجع بمضاف باشد تذكير و تأنيث آن ضمير را باعتبار مضاف اليه ميكنند نه باعتبار مضاف ، و محتمل است كه ضمير « منها » راجع به « نار » باشد و نار مؤنث معنويست در روضهء كافى از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده كه آن حضرت فرموده كه : جبرئيل اين آيه را اينچنين بر پيغمبر خدا صلى اللَّه عليه و آله نازل گردانيده كه
« فأنقذكم منها بمحمد » .
كَذلِكَ
همچنين كه نزاع قديم شما و الفت جديد شما را بيان كرد
يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آياتِهِ
بيان مىكند خداى تعالى براى شما دلايل وحدانيت و اوامر و نواهى خود را
لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
تا آنكه شما راه راست يابيد و از عذاب ايمن گرديد .