امر محال است ؟
ها أَنْتُمْ
بدانيد و آگاه باشيد كه شما
هؤُلاءِ
آن گروه احمقيد كه
حاجَجْتُمْ
جدال و خصومت كرديد
فِيما لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ
در آن چيزى كه هست شما را به آن چيز دانستنى ، كه آن بودن ابراهيم است پيش از موسى بهزار سال و پيش از عيسى به دو هزار سال
فَلِمَ تُحَاجُّونَ فِيما لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ
پس چرا جدال ميكنيد در آن چيزى كه نيست شما را به آن چيز دانستنى كه آن بودن دين ابراهيم است موافق دين يهود يا نصارى ، و در كتاب شما نيز ذكر آن نشده
وَ اللَّهُ يَعْلَمُ
و خدا ميداند آنچه را شما بدان جدال ميكنيد از حال ابراهيم و دين او
وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ
شما نميدانيد آن را .
ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا
نبود ابراهيم بدين يهودى و نه بدين نصرانى
وَ لكِنْ كانَ حَنِيفاً
و ليكن بود ميل كننده از عقايد باطله بدين حق
مُسْلِماً
ثابت بود بر دين اسلام و منقاد بود اوامر و نواهى الهى را
فى تفسير العياشى عن ابى عبد اللَّه عليه السّلام : «
ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا
، لا يهوديا يصلّى الى المغرب ، و لا نصرانيا يصلى الى المشرق و لكن كان حنيفا مسلما على دين محمد صلى اللَّه عليه و آله »
يعنى حضرت ابراهيم نماز بسوى كعبه ميكرد و قبلهء او كعبه بود كه آن ما بين مشرق و مغرب است و دين او موافق بود مر دين محمد صلى اللَّه عليه و آله را
وَ ما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
و نبود از شرك آرندگان .
إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ
بدرستى كه سزاوارترين مردمان بدين ابراهيم
لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ
هر آينه آن كسانىاند كه پيروى او كردند در زمان او
وَ هذَا النَّبِيُّ
و ديگر اولى بمردمان بدين ابراهيم اين پيغمبر آخر الزمان است يعنى محمد صلى اللَّه عليه و آله
وَ الَّذِينَ آمَنُوا
و آنان كه ايمان آوردند بمحمد صلى اللَّه عليه و آله زيرا كه دين پيغمبر و مؤمنين در اكثر موافق است با دين ابراهيم و كلينى از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام روايت كرده كه : مراد از « الذين آمنوا » ائمهء هدى و تابعين ايشانند
وَ اللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ