« توفى » بمعنى مردن ، يعنى آنان كه بميرند از ميان شما
وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً
جمع زوج بمعنى زوجه است يعنى و بگذارند زنان را
يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ
جملهء خبريه بمعنى امر است و عايد محذوفست ، اى ليتربّصن بعدهم بانفسهن ، و اين جمله خبر مبتداست كه آن « الذين » موصولست ، يعنى آنان كه بميرند از ميان شما و بگذارند زنان را بايد كه انتظار كشند آن زنان و عدّه نگاه دارند بعد از فوت شوهران با نفسهاى خود
أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً
اى اربعة اشهر و عشر ليال ، يعنى چهار ماه و ده شبانه روز ، و چون شب ابتداء روز و ماه و سال است عرف چنان شده كه تعبير از شبانه روز بليل ميكنند و ازينجهت كه ليل مؤنث سماعى است اسم عدد مذكور را كه عشر است مونث آورده نه مذكر و عشره نگفت . و ابتداء عدّت بعد از استماع فوت زوج است ، بعضى گفتهاند كه : حكمت در آنكه عدت وفات چهار ماه و ده روز تعيين يافته آنست كه اكثر و اغلب چنان است كه چون نطفه برحم ميرود اگر پسر است بعد از سه ماه حركت مىكند و اگر دختر است بعد از چهار ماه ، پس اكثر را اعتبار كرده ده روز بر آن افزودهاند جهت احتياط كه اگر در حركت او ضعفى باشد قوت يابد .
فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ
پس چون برسند آن زنان بمنتهاى عدّت خود
فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ
بعضى گفتهاند كه : اين خطاب مر اولياء زنانى راست كه شوهران ايشان ايشان مردهاند ، و بعضى گفتهاند كه : خطاب مر حكام شرع و اهل اسلام راست ، و بهر تقدير مراد آنست كه پس گناهى نيست بر شما اى اولياء زنان و اى حكام شرع و اهل اسلام
فِيما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ
در آنچه بكنند آن زنان در نفسهاى خود كه آن شوهر كردن و زينت و آرايش دادن خود اوست
بِالْمَعْرُوفِ
بطريق مشروع كه شرع انكار آن نكند . تعليق «
فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ
» بر «
فَإِذا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ
» دالّست بر اينكه قبل از انقضاء عدت بايد كه منع كنند آن زنان را ازين كارها كه اگر منع نكنند آثم و گناهكار خواهند بود
وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
و خداى تعالى به آنچه ميكنيد شما داناست و مطابق