باشد نه قبل از آن
وَ أَخْرِجُوهُمْ
و بيرون كنيد ايشان را بعد از طلب امان از شما
مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ
از آنجا كه شما را بيرون كردهاند يعنى از مكهء معظمه ، پس حاصل آيه اينست كه بكشيد كفار و منافقين را هر جا كه بيابيد اگر از شما طلب امان نكنند و اگر طلب امان كنند مكشيد ايشان را ليكن اخراج نمائيد ايشان را از وطن ايشان ، بنا برين منافات ميان حكم بقتل و اخراج نيست .
وَ الْفِتْنَةُ
و بيرون كردن شما ايشان را از مكه
أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ
سختتر است از كشتن شما ايشان را بواسطهء دوام تعب و الم ايشان ؛ و بعضى گفتهاند : كه مراد از فتنه شرك آوردن ايشانست بخداى تعالى در حرم ، يعنى شرك آوردن ايشان شديدتر است از قتل شما ايشان را ، پس شما باكى از كشتن ايشان مداريد و بكشيد ايشان را .
وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ
و جنگ مكنيد با كفار نزديك مسجد الحرام يعنى در حرم با ايشان جنگ مكنيد زيرا كه اينمعنى باعث هتك حرمت آن مكان شريفست
حَتَّى يُقاتِلُوكُمْ فِيهِ
تا وقتى كه جنگ كنند ايشان با شما
فَإِنْ قاتَلُوكُمْ
پس اگر ايشان ابتداء بقتال كنند با شما و حرمت مسجد الحرام را نگاه ندارند
فَاقْتُلُوهُمْ
پس بكشيد ايشان را بواسطهء آنكه هتك حرمت از ايشان ناشى شده
كَذلِكَ جَزاءُ الْكافِرِينَ
اينست جزاء كافران در دار دنيا
فَإِنِ انْتَهَوْا
پس اگر باز ايستند ايشان از شرك
فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ
پس بدرستى كه خداى تعالى آمرزندهء شرك سابق است
رَحِيمٌ
مهربان است بر كسانى كه از شرك باز ايستند .
وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ
و مقاتله كنيد با مشركان تا آن زمان كه نباشد فتنه و شركى
وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ
و باشد عبادت خالص مر خداى تعالى را
فَإِنِ انْتَهَوْا
پس اگر باز ايستند كافران از شرك
فَلا عُدْوانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ
پس نيست هيچ قتلى و عقوبتى مگر بر ستمكاران . تسميهء جزاء ظالم به « عدوان » از روى مشاكلت است چنانچه