أولهم آدم »
مراد اينست كه صوم عبادتى است قديم كه حق تعالى هيچ امتى را از وجوب آن خالى نگذاشته ، و اينمعنى ترغيب است بر صوم . و در من لا يحضره الفقيه از حفص ابن غياث روايت كرده كه او گفت : من از حضرت صادق عليه السّلام شنيدم كه ميگفت :
صوم شهر رمضان بر هيچ امتى قبل از ما واجب نشده بود ، پس من گفتم : چه مىفرمايى در قول خداى تعالى كه ميفرمايد : «
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ
» حضرت در جواب فرمود : كه صوم شهر رمضان پيش از ما همين بر انبياء واجب بود و بس نه بر امم ، و حق تعالى اين امت را بر ساير امم فضيلت بخشيده صوم شهر رمضان را هم بر پيغمبر و هم بر امت او واجب گردانيد ، بنا برين حديث مراد از «
مِنْ قَبْلِكُمْ
» أنبياء خواهند بود . و على بن ابراهيم روايت كرده كه بر انبياء سابق و بر امم انبياء سابق صوم شهر رمضان واجب نبوده ، بلكه بر آنها چند روزى از غير ماه رمضان روزه فرض بوده
لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
تا آنكه شما بوسيلهء روزه پرهيز كنيد از معاصى ، زيرا كه أعظم اسباب معصيت قوت شهوانى است و روزه سورت آن قوت را ميكشند و ضعيف ميگرداند .
أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ
نصب « أياما » باضمار « صوموا » است ، أى صوموا أياما معدودات يعنى روزه بد داريد چند روز شمرده شده را كه آن روزهء يك ماه رمضان است ، چنانچه بعد ازين تصريح بر آن مىشود . در تفسير جلالين مذكور است كه نصب « أياما » يا بلفظ « الصيام » است در «
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ
» يعنى واجب شده بر شما روزه داشتن چند روز معدود ، چنانچه صاحب كشاف نيز تصريح برين كرده و يا بتقدير « يصوموا » است أى « يصوموا أياما معدودات » و قاضى ناصر الدين بيضاوى گفته : « و نصبها ليس بالصيام لوقوع الفعل بينهما ، بل باضمار صوموا لدلالة الصيام عليه » و قطع نظر از وقوع فاصله به اجنبى بسيار ميان عامل و معمول گفتهاند كه : عمل مصدر معرف بلام قليل الوقوع است در كلام فصحا نزد جمهور نحاة ، و نزد بعضى أصلا جايز نيست مگر در