در زير درخت بيخار - از ضحاك منقول است كه چون اهل اسلام نظر بمزدوج كردند و آن واديست از طايف مشتمل بر درختهاى سدر گفتند چه بودى اگر ما را مثل اين بودى اين آيه آمد كه اهل بهشت را سدر بيخار باشد .
وَ طَلْحٍ
و درخت مويز يا درخت ام غيلان كه شكوفهاى بسيار بغاية خوشبوى دارد و خوشرنگ
مَنْضُودٍ
كه برچيده باشد ميوههاى آن شيرينتر از عسل است تخصيص اين دو شجر بذكر جهت آنست كه نزد عرب اين هر دو درخت بيشتر بود و انس ايشان به آن زيادهتر .
وَ ظِلٍّ مَمْدُودٍ
و سايه كشيده و گسترده شده كه هرگز كم نشود و زايل نگردد بلكه هميشه ثابت باشد و عرب هر چيزى كه منقطع نشود ممدود ميگويند - در خبر است كه در بهشت درختان باشند كه سوارتند رو در مدت صد سال از زير سايه آن بيرون نتواند رفت و در رواية آمده كه جميع اوقات بهشت چون بامداد روزهاى تابستان باشد نه گرم و نه سرد مراد سايهء عرش است .
وَ ماءٍ مَسْكُوبٍ
و آب ريخته شده يعنى آبى كه از جنت عدن ببوستانهاى ديگر ريزان شود يا آبى كه خداى در بهشت جارى گرداند بر وفق مدعاى بهشتيان در كميت و كيفيت يا آبى كه دايم جارى باشد و هرگز منقطع نشود يا ريزاند در شرابهاى ايشان و به آن ممزوج كند يا به جهت آشاميدنى ايشان در اناء ريزند مزاحم بن داود گفت كه مرا برادرى صالح بود كه حرمة مادر خود نيكو داشتى و در وظايف طاعات دقيقه فرو نگذاشتى چون فوت شد او را در واقعه ديدم گفتم اى برادر مدتيست كه ندانم كه تو چه حال دارى و در كجائى گفت فى سدر مخضود و طلح منضود و ظل ممدود و ماى مسكوب .
وَ فاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ
و ميوههاى بسيار از هر جنسى كه باشد .
لا مَقْطُوعَةٍ
نه بريده شده و نه فانى گشته يعنى در هيچ زمان انقطاع نيابد بخلاف ميوههاى دنيا كه در بساتين در فصلى باشد دون فصلى
وَ لا مَمْنُوعَةٍ
و نه منع كرده شده يعنى آن را از خورنده به هيچ وجه منع نكنند بخلاف ميوههاى دنيا كه در دنيا در بساطين و حظاير حفظ آن ميكنند و از مردمان منع ميكنند و بسبب بعد و اذيت شوك از آن ممتنع ميشوند از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم منقولست كه هيچ ميوهء از درخت بهشت نچينند كه از موضع آن دو مثل آن روييده نشود .
وَ فُرُشٍ
و گستردنيها براى استراحت
مَرْفُوعَةٍ
كه برداشته شده باشد يعنى رفيع القدر بر بالاى يكديگر نهاده شده باشد تا به حد ارتفاع مرويست كه ارتفاع آن سيصد گز باشد و در حين اراده جلوس بر آن متحفظ شود تا بر آن نشينند و امير المؤمنين على عليه السّلام فرموده كه فرش مرفوعة به اين معنى است كه فرشها برداشته شده و بر بالاى