مِنَ الْآخِرِينَ
از پسينيان يعنى از امت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم حاصل كه سابقان امم ماضيه پيش از سابقات اين امتند و اين آيه مخالفت ندارد يقول حضرت رسالت كه امت من از ساير امم بيشتر باشد و تابعان اين امت و مردمان كه تابع من باشند در قيامت اكثر مردمان ديگر باشند زيرا كه جايز استكه سابقان اين امت كم باشند و تابعان اين امت اكثر از تابعان امم ماضيه و نيز منافات ندارد بقول ثلة من الاولين و ثلة من الاخرين زيرا كه مراد به اين هر دو گروه اصحاب يميناند نه سابقان و سابقون .
عَلى سُرُرٍ
باشند بر تختهاى بهشت
مَوْضُونَةٍ
كه بافته شده باشد از زر و مشك بدرر و يواقيت و زمرد و مرصع بانواع جواهر و يا نزديك يكدگر بهم نهاده شده و بهم پيوسته مانند حلقهاى زره در يكديگر و از كلبى مرويستكه طول هر سريرى سيصد گز باشد و چون سابقان خواهند كه بر بالاى او روند سر فرود آورد تا ايشان پاى بر آن نهند و قرار گيرند و بعد از آن باز بجاى خود رود پس ايشان به اين هيئت بر بالاى اين تختها باشند .
مُتَّكِئِينَ
در حالتى كه تكيه زدگان باشند
عَلَيْها
بر اين تختها
مُتَقابِلِينَ
برابر يكديگر قرار گرفته يعنى در رو به روى خود بدون نگريستن در قفاى يكديگر تا بديدار يكديگر انس گيرند و مسرور شوند .
يَطُوفُ عَلَيْهِمْ
طواف كنند و گردند براى خدمت
وِلْدانٌ مُخَلَّدُونَ
كودكان جاويد ماندگان بر هيات كودكى با كمال صباحت و طراوت چه خدمت صغار زيباتر است از خدمت كبار و بروايت ابن جبير از خلد مشتق است بمعنى گوشواره يعنى كودكان آراستگان باشند بگوشوارهاى زرين از امير المومنين عليه السّلام مرويستكه آنها اولاد اهل دنيا باشند مر ايشانرا حسناتى نيستكه تا به آن مثاب شوند و سيئات نيز نيست تا به آن معاقب گردند و از سلمان فارسى رضى اللّه عنه نقل استكه ايشان اطفال مشركاناند كه به خدمت اهل بهشت نامزد باشند بر هر تقدير ايشان طواف كنند بر اهل بهشت .
بِأَكْوابٍ
بكوزه هاى بىدسته و لوله
وَ أَبارِيقَ
و ابريقهائيكه دسته و لولهدار باشند
وَ كَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ
و جامهاى از شراب جارى در بهشت يا خمر صافى و پاك چون آب زلال كه از زير عرش نابع شود بر روى زمين جارى گردد .
لا يُصَدَّعُونَ عَنْها
درد سر نكشند بسبب شرب آن يعنى آن خمر را خمار نباشد تا موجب صداع شود
وَ لا يُنْزِفُونَ
و نه كه بىعقل و بىهوش شوند از آن و يا نه زايل گردد آنشراب و منقطع گردد .
وَ فاكِهَةٍ
و ديگر ولدان طواف كنند بر بهشتيان بميوها
مِمَّا يَتَخَيَّرُونَ
از آنچه