وَ مِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ
و مگوييد كه جنت يك درجه و مرتبه است زيرا كه حق تعالى فرموده كه درجات بعضها فوق بعض و آن مراتب به قدر مراتب اعمالست گفتم يابن رسول اللّه چه مومنان در بهشت بعضى ارفع از بعضى ديگر باشند پس اگر اراده ملاقات يكديگر داشته باشند چگونه ميسر شود فرمود آنكه فوق از او باشد تواند كه به منزل او هبوط كند و آنكه تحت ديگرى باشد نتواند كه به منزل او صعود نمايد زيرا كه شايسته مكان نباشد ليكن هرگاه ميل ملاقات يكديگر داشته باشند بهم ملتقى شوند بر مواضع نيكو علاى بن سيابه گويد ابو عبد اللّه را گفتم يابن رسول اللّه مردمان ميگويند كه قومى از دوزخ بيرون آيند و ببهشت روند و در آنجا با انبيا و اولياء اللّه باشند فرمود ايعلا حق تعالى فرموده كه و من دونهما جنتان به خدا سوگند كه ايشان با انبيا و اولياء اللّه نباشند زيرا كه اگرچه ايمان داشته باشند اما از افاضل و اخيار اهل ايمان نبوده باشند و اين دو بهشت .
مُدْهامَّتانِ
بسيار سبز باشند كه از غايت سبزى بسياهى زننده باشند آيه مشعر است بر آنكه غالب در اين بهشت نباتاتست و رياحين منبسط بر روى زمين و غالب در آن دو بهشت ديگر اشجار و فواكه .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما
پس بكدام از نعماى خداى خود كه چنين بستانهاى بغاية سبز و خرم كه موجب روشنى چشم است بشما عطا مىكند
تُكَذِّبانِ
تكذيب مىكنيد .
فِيهِما
در اين دو بهشت
عَيْنانِ نَضَّاخَتانِ
دو چشمه باشند كه جوشند بر وجهى كه در حين جوشيدن سنگ ريزها و ريگها كه در حوالى آن بوده باشند بر هوا اندازند و اين دلالت بر قلت مرتبه اين دو چشمهء كه قبل از اين گذشت مىكند بر اين قياس است آنچه بعد از اينست .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما
پس بكدام از نعمتهاى آفرينندهء خود كه دو چشمهء جوشنده بشما ميدهد
تُكَذِّبانِ
تكذيب مىنماييد .
فِيهِما فاكِهَةٌ
در اين دو بهشت ميوههاى بسيار
وَ نَخْلٌ
و خرما بنان
وَ رُمَّانٌ
و اشجار انار تخصيص اين دو ميوه بذكر جهة تفضل و مزيت آنهاست بر ساير فواكه در خبر است كه درختان بهشت از اصل شاخ تا بسر شاخ اثمار آن چيده باشد و هر يك از آن ميوهها مثل سبوئى و هر كه آن را بچيند فى الحال در موضع آن ميوهء ديگر پديد آيد و خوشههاى انگورش دوازده گز بوده باشد ابو سعيد از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رواية كرده كه فرمود چون شب معراج مرا به آسمان بردند درختهاى انار ديدم هر انارى چون شتر مرغى و هر مرغانى مانند شتران بختى كنيزكى را ديدم از او پرسيدم از براى كيستى گفت زيد بن حارث زيد را به آن بشارت دادم و در بهشت چيزها ديدم كه