و عمل بما جاء به محمدا الا الجنة و پيش بعضى معنى آنست كه نيست جزاى آنخدائى كه نعم مذكوره را بر شما انعام كرده الا آنكه احسان نماييد در حق او بشكر گذارى و سپاس دارى از ابو عبد اللّه روايتست كه حكم اين مطلق است يعنى شامل جميع عباد است از كافر و مؤمن نيكوكار و بدكار يعنى نيست جزاى كافر بدكار مگر آنچه مثل آن باشد از عقاب و پاداش مومن نيكوكار نيست مگر آنچه فراخور آن باشد از ثواب در روز حساب بعد از آن فرمود كه هر كه نيكوئى در حق كسى كند بر آنكس لازم است كه مكافات او به آن رساند و مكافات نه آنست كه مثل آنچه كرده باشد در حق او بجا آورد زيرا كه آنكس مزيت اميد خواهد داشت بر او پس بايد كه جزاى احسن از فعل او در حق او بجا آورد زيرا كه مراد از آيه آنست كه هر كه نيكوئى كند در حق او نيكوئى كنند و هر كه بدى كند بوى بدى كنند چه جزاى نكوئى نيكوئيست .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما
پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود كه ثواب نيكوئى و كردار بدى را تعليم شما كرد
تُكَذِّبانِ
تكذيب ميكنيد و عناد ميورزيد .
وَ مِنْ دُونِهِما
و از نزديك آن بوستان كه موعودند براى خايفان
جَنَّتانِ
دو بوستان ديگر است يعنى اين دو بوستان اقربند بقصور و اماكن خايفان كه در آن دو بوستان ديگر داشته باشند تا بسبب انتقال ايشان از دو جنت اولين به اين دو جنت ديگر سرور و فرح ايشان مضاعف شود چه آن ابعد خواهد بود از ملال و كلال كه لازم طباع انسانست و اكثر بر آنند كه دون بمعنى پستى مرتبه است پس معنى آنست كه فروتر و پستتر از آن دو جنت كه نام زد خايفانست دو جنت ديگر است براى كسانى كه در رتبه از ايشان پائينتر و كمتر باشند و مويد اينست آنچه در روايت واقع شده كه دو بوستان اول از زر است براى مقربان درگاه احدية كه سابقانند و اين دو بوستان از نقره است براى اصحاب يمين .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما
پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود كه اين بهشتها نام زد بندگان مىكند بر قدر رتبه
تُكَذِّبانِ
تكذيب ميكنيد عياشى باسناد خود از ابو بصير روايت كرده كه ابو عبد اللّه عليه السّلام را گفتم كه فداى تو گردم خبر ده مرا از مردان مؤمن كه او را در دنيا زوجهء مومنه باشد آيا در بهشت ميان ايشان تزوج هست يا نه فرمود خداى تعالى عالم است و حكيم هر گاه مرد افضل از زن باشد آن را مخير سازد در تزويج پس اگر زن را اختيار كند از جملهء زوجات او باشد و اگر زن بهتر از مرد بود او را مخير گرداند در آن تزوج پس اگر شوهر خود را اختيار كند وى زوج او باشد بعد از آن فرمود كه مگوييد كه بهشت يكيست زيرا كه حق تعالى فرمود