جحود
يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ
تكذيب ميكردند به آن مشركان و آن را باور نميداشتند .
يَطُوفُونَ
طواف كنند و گردانند دوزخيان را
بَيْنَها
ميان دوزخ
وَ بَيْنَ حَمِيمٍ
و ميان آب گرم
آنٍ
گرمى بغايت رسيده كه بر سر ايشان فرو ريزند يا بخورد ايشان دهند و گويند دوزخيان كه از آتش دوزخ استغاثه كنند به اين وجه بفرياد ايشان رسند كه ايشانرا در ميان آب جوشان اندازند و بجهة شدة حرارت آن همهء اعضاى ايشان از يكدگر جدا شود و در روايت آمده كه وادى از اوديهء جهنم كه در او چرك و ريم دوزخيان جمع شده باشد بر ايشان بگشايند تا ايشانرا با اغلال و سلاسل كه داشته باشند برانند به آن اوديه و همه را در آنجا منغمس سازند و اوصال و پيوندهاى ايشان از يكدگر بگسلد پس باز حق تعالى ايشانرا از آنجا بيرون آورده اعضاى ايشان را بهم جمع كنند و بيافريند و به آتش سوزان عذاب نمايد پس به همين دستور هميشه در عذاب جحيم و عقاب حميم گرفتار باشند .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما
پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود كه آگاه كرد شما را بر اين نوع عذاب تا از كفر باز ايستيد
تُكَذِّبانِ
تكذيب مينماييد و بعد از ذكر وعيد در بيان وعد مؤمنان ميفرمايد كه .
وَ لِمَنْ خافَ
و براى كسى كه بترسد
مَقامَ رَبِّهِ
از ايستادن نزد پروردگار خود يعنى از موقف حساب و به جهت آن ترك معاصى نمايد
جَنَّتانِ
دو بهشتست يا مراد بمقام قيام او سبحانه باشد بر عباد يعنى كسى كه بترسد از آنكه خداى شاهد و حافظ اعمال اوست و به جهت آن بر معصيت جرات نكند و او را دو جنت است و مؤيد اينست كه امام جعفر صادق ( ع ) در تفسير آن فرموده كه هر كه بداند كه خداى تعالى افعال او را مىبيند و اقوال او را مىشنود و او به جهت اين از معاصى دور شود او را دو بهشت است و اين دو بهشت يكى جنت عدن است و ديگرى جنت نعيم گويد يكى خايف انسى راست و ديگرى جنى خايف يا يكى براى اداى طاعت و ديگرى براى ترك معصيت يا يكى بر وجه عدل و ديگرى از روى فضل و گويند جنتى از طلا باشد و ديگرى از نقره يا يكى از ياقوت سرخ و ديگرى زبرجد سبز و خاك آن از كافور و عنبر و گلش از مشك ازفر و در موضح آورده كه او را دو باغ دهند از باغهاى بهشت هر يكى را صد ساله راه باشد و در ميان اين هر دو باغ پسران خوش و حوران دلكش باشند .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما
پس بكدام از نعمتهاى آفريدگار خود كه بهشتهاى متعدد ميدهد
تُكَذِّبانِ
تكذيب ميكنيد .
ذَواتا أَفْنانٍ
آن دو جنت خداوندان شاخهااند كه موجب اوراق و اثمار كثيره است و باعث