اخبار گذشتگان
فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ
پس هيچ پند شنونده هست كه بدان عبرت گيرد .
وَ لَقَدْ جاءَ
و بدرستى كه آمد
آلَ فِرْعَوْنَ
بفرعون و قوم او
النُّذُرُ
بيم كردن و ترسانيدن از عذاب يا بيم كنندگان يعنى موسى و هرون و غير ايشان از پيغمبران چه بتكذيب بعض تكذيب همهء پيغمبران كردند پس گويا كه غير موسى و هرون نيز بايشان آمدهاند و ايشان تكذيب آنها كردند . .
كَذَّبُوا بِآياتِنا كُلِّها
تكذيب كردند بهمهء آيتهاى ما و بدان نگرويدند مراد آيات نه گانهاند يا جميع آيات پيغمبران چه تكذيب بعضى موجب تكذيب همه است
فَأَخَذْناهُمْ
پس گرفتيم ايشان را به عذاب كه آن غرق شدن ايشان بود به دريا
أَخْذَ عَزِيزٍ
گرفتن كسى كه غالب باشد و هرگز مغلوب نگردد در گرفتن و عذاب نمودن ايشان
مُقْتَدِرٍ
توانا بر اهلاك مشركان كه هيچ چيز او را عاجز نتواند ساخت و بعد از ذكر اخبار مكذبان و بيان نوع عذاب اهل مكه را تهديد ميفرمايد .
كه
أَ كُفَّارُكُمْ
آيا ناگرويدگان شما اى معشر عرب
خَيْرٌ
بهترند در شدت و قوت و عدد يا در كيش يا در ملت
مِنْ أُولئِكُمْ
از اين گروه مكذبان كه مذكور شدند از قوم نوح و هود و صالح و لوط و قبطيان و استفهام براى انكار است يعنى ايشان از آنان در قوة و كثرت و ملت بهتر نيستند پس بچنگال عقوبة و عذاب گرفتار خواهند شد همچنانكه امم مذكوره
أَمْ لَكُمْ
آيا مر شما راست اى مشركان
بَراءَةٌ فِي الزُّبُرِ
براتى در كتابهاى سماوى يعنى برات آسمانى كه نوشته باشد بر نام شما كه هر كه كافر باشد و تكذيب پيغمبر كند ايمن باشد از عذاب و عقاب كه بر امم ماضيه واقع شد .
أَمْ يَقُولُونَ
آيا ميگويند كفار عرب كه
نَحْنُ جَمِيعٌ
ما گروهى جمع شدهايم مجتمع در قوة و شوكت و حشمت و عدد
مُنْتَصِرٌ
انتقام كشنده از اعدا يا ممتنع از آنكه كسى قصد كند و طمع غالبيت داشته باشد در منع بلا از يكدگر مرويست كه ابو جهل در روز بدر بانك بر اسب زد و از صف لشگر بيرون رفت و گفت ما امروز انتقام خود را از محمد و اصحاب او بكشيم آيه آمد كه .
سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ
زود باشد كه هزيمة كرده شوند همهء كفار مكه
وَ يُوَلُّونَ الدُّبُرَ
و برگردانند پشتهاى خود را از محمد و اصحاب او و از حرب فرار نمايند يعنى هر يك از ايشان پشت خود از حرب برگردانند اين آيه از دلايل نبوتست و معجزات نبويه صاحب كشاف از عمر نقل كرده كه چون اين آيه آمد من ندانستم كه مراد حق تعالى از اين آيه چيست تا آنكه در روز بدر رسول را