رِيحاً صَرْصَراً
بادى بغايت سرد يا بآوازى مهيب و هولناك
فِي يَوْمِ نَحْسٍ
در روز شوم
مُسْتَمِرٍّ
كه استحكام داشت و قوى بود شامهء آن و استمرار داشت بر ايشان تا در مدت هشت روز و هفت شب ايشانرا هلاك ساختيم يا مستمر بود بر جميع صغير و كبير ايشان و هيچ از آنها باقى نگذاشت يا سخت بود مرارت و تلخى آن بر ايشان و آن روز چهارشنبه بود در آخر ماه گويند چهارشنبه آخر ماه صفر بود .
تَنْزِعُ النَّاسَ
برميكند آن باد مردمانرا از موضع خود مرويستكه ايشان نزد ديدن اين عذاب در رخنهاى كوه و حفيرها رفتند و در آنجا پنهان شدند و همديگر را در بغل گرفتند و بهم چسبيدند و آن باد همهء ايشانرا از آنجا بركند و بيرون انداخت و مستاصل ساخت محمد اسحق گويد كه چون باد آغاز وزيدن گرفت هفت كس كه از اقرباى قوم عاد بودند و جسيم تر چون عمرو بن خلوه و حارث بن شداد و حلقان و خلجان عيال خود را در شعبى كردند و خود به روى آن شعب بايستادند تا باد را دفع كنند چون باد اشتداد يافت يك يك راع از جاى خود بر مىكند و بر كوه ميزد و پاره پاره ميكرد تا همه را هلاك ساخت
كَأَنَّهُمْ
و گويا ايشان
أَعْجازُ نَخْلٍ
تنههاى دراز نخل خرما بودند
مُنْقَعِرٍ
كه بركنده شده باشد از بيخ و بر زمين افتاده - عياشى باسناد خود از ابو جعفر رواية كرده كه آن باد برميكند مردمانرا از جاى خود و بر زمين ميكوفت و گردن ايشان را بر هم ميشكست و سرهاى ايشان را از بدن ساقط ميكرد مانند تنه خرما كه بيسر باشد .
فَكَيْفَ كانَ عَذابِي
پس چگونه بود عذاب كردن من ايشان را
وَ نُذُرِ
و وعيدى كه ايشان را بيم كردم .
وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ
و بدرستى كه ما قرآن را آسان ساختيم
لِلذِّكْرِ
براى پند گرفتن يا حفظ نمودن يا عبرت گرفتن
فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ
پس آيا هيچ پند گيرنده هست كه از اين متعظ شود .
كَذَّبَتْ ثَمُودُ
تكذيب كردند قوم ثمود صالح را
بِالنُّذُرِ
بر بيم كردن و پند دادن يا بانذارات و مواعظ وى .
فَقالُوا أَ بَشَراً مِنَّا
پس گفتند كه آيا آدمى كه از جنس ماست
واحِداً
يگانه كه هيچ تبعى و حشمى ندارد
نَتَّبِعُهُ
پيروى كنيم او را مراد انكار اينمعنى است يعنى تابع شخصى نشويم كه هيچ فضلى و مزيتى ندارد بر ما و بىكس و بىيار و خويش و تبار است
إِنَّا إِذاً
بدرستيكه ما اين هنگام كه متابعت او كنيم باشيم
لَفِي ضَلالٍ وَ سُعُرٍ
در گمراهى و آتشهاى سوزان اينكلام صالح بود