امة هود بودند و قومى از ايشان كه بنو نعيم گفتندى و در وقت هلاكة عاد در مكه مقام داشتندى بعد از ايشان ظهور كردند و ايشانرا قوم عاد اخرى نام نهادند و گويند تسميه ايشان بعاد اولى جهة آنست كه اول امتى از امم كه بعد از نوح هلاك شدند ايشان بودند و يا مقدم بودند در دنيا به غير خود بحسب شرافة و رتبت .
وَ ثَمُودَ
و هلاك كرديم قوم ثمود را كه امت صالح بودند
فَما أَبْقى
پس باقى نگذاشتيم هيچ از ايشانرا .
وَ قَوْمَ نُوحٍ
و هلاك كرديم گروه نوح را
مِنْ قَبْلُ
پيش از عاد و ثمود
إِنَّهُمْ كانُوا
بدرستى كه بودند
هُمْ
ايشان
أَظْلَمَ وَ أَطْغى
ستمكارتر و از حد برندهتر در شرك و عدوان از قوم عاد و هود چه نوح را بسيار ميرنجانيدند و بر وجهى ميزدند كه اصلا او را حركة نمىماند و مردمانرا از صحبت او تنفير ميكردند و صبيان را تحذير مينمودند از قبول اقوال او در نهصد و پنجاه سال اندكى بوى گرويدند .
وَ الْمُؤْتَفِكَةَ
و شهرستان قوم لوط را
أَهْوى
بيفكند بعد از آنكه او را قريب به آسمان برده بود بر جناح جبرئيل يا آنكه او را در زمين فرو برد بعد از آنكه جبرئيل او را سرنگون گردانيد و آن چهار شهر بود صوايم و اديما و عاموراء و سدوم .
فَغَشَّاها
پس بپوشانيد شهرها را
ما غَشَّى
آنچه پوشانيد در اين كلام تهويل و تعميم امر است آنچيزيرا كه بايشان فرود آمد و آن سنگهاى نشانهدار بودند كه بر بلاد ايشان بباريد و همه آن شهرها از كثرت و انبوهى آن سنگها پوشانيده شدند .
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكَ
پس بكدام نعمت از نعمتهاى پروردگار خود
تَتَمارى
شك ميكنى خطاب با حضرتست اما مراد امتاند و امور معدوده اگرچه نقماند اما از آن حيثيت كه متضمن عبر و مواعظ و زواجراند مر اهل اعتبار را و مشتملند بر انتقام انبياء و مؤمنان از كافران و تسليه خاطر عاطر سيد عالميان از اين جهت مسمى شده بنعم - محمد بن حميد اعمش روايت كند از صالح و او از ابن عباس كه چون آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مأمور شد كه على بن أبي طالب را نصب نمايد و او را خليفه سازد و بخلقان برساند كه امامة حق اوست و نيابة شايسته آن حضرت اين حال را از قوم و اقرباى خود اخفا نمود بنا بر آنكه ميدانست كه اكابر قريش و صناديد عرب از اينحال اعراض خواهند نمود و شدة حسد و غضب ايشانرا از تصديق اينحال مانع خواهد شد و احتمال آنداشت كه بواسطهء اين امر آسيبى بآنحضرت رسانند پس ديگر باره جبرئيل عليه السّلام فرود آمد و اخبار نمود ويرا بعصمت و حفظ از از آزار و ايذاء قوم و اين آيه با تهديد آورد كه
وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ
و چون آنحضرت اين بشارت بشنيد و اين تهديد استماع نمود انديشه از هيچ چيز ننموده در ساعة على بن أبي طالب