أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ
شما و پدران شما آن اصنام را باله تشبيه كردهايد نيست مگر اسماى كه مجرد از معانى معبوديةاند چه ايشان از معنى الوهيت معرااند پس از اسماى بىمسميات باشند يا آنكه اين بتان كه شما ايشانرا موصوف ميسازيد به اين كه بنات اللّه و الهه و شفعاى شما هستند مجرد اسماءاند بدون تحقق اين معانى در ايشان يا اينكه شما اطلاق اسم لات و عزى بر ايشان ميكنيد باعتبار آنكه لات مستحق آنست كه نزد او مقيم شويد براى عبادت و عزى اينكه آن را معزز و مكرم داريد و منات سزاوار آنكه نزد او خون هدى بريزيد اين همه محض اسماست بدون حقيقة اين معانى در ايشان
ما أَنْزَلَ اللَّهُ
نفرستاده است خداى
بِها
به آن تسميه
مِنْ سُلْطانٍ
هيچ حجتى يعنى نيست مر شما را از جانب خدا بر صحة تسميه آن دليلى غالب كه تا چنگ در آن زده خصم را مغلوب سازيد بلكه اين تسميه محض هوا و آرزوى نفس شماست بدون دليل ظاهر و بعد از آن از خطاب بغيبت التفات فرموده ميگويد
إِنْ يَتَّبِعُونَ
پيروى نميكنند مشركان در پرستش بتان
إِلَّا الظَّنَّ
مگر گمان را يعنى آنچه ايشان برآنند از عبادت اوثان و اعتقاد شفاعت در حق ايشان محض توهم است بدون حجتى و بينتى كه مستلزم علم و يقين باشد
وَ ما تَهْوَى الْأَنْفُسُ
و ديگر متابعت نميكنند مگر آنچه آرزو ميكنند نفسهاى ايشان يعنى تابع آرزوى طبعاند و پيروى آنچه شيطان در نظر ايشان ميآرايد از عقايد فاسده و راى باطله
وَ لَقَدْ جاءَهُمْ
و بتحقيق كه آمده است بديشان
مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدى
از جانب پروردگار ايشان آنچه سبب هداية ايشانست مراد رسولست و كتاب كه راهنماى ايشانست بر آنكه اوثان استحقاق الوهيت و رتبهء شفاعت ندارند و عبادة جز خداى را روانيست و ايشان با وجود وضوح بيان هداية ترك آن كردهاند و به جهت عناد بر كيش باطل خود اصرار نموده بعد از آن انكار تمنى ايشان بشفاعت اوثان مىفرمايد كه .
أَمْ لِلْإِنْسانِ
آيا آدمى راست يعنى كافرانرا
ما تَمَنَّى
آنچه آرزوى برد مراد انكار اينست يعنى نيست او را آنچه آرزو كند از شفاعت اصنام و غير آن .
فَلِلَّهِ الْآخِرَةُ
پس خدايراست ملك آخرة
وَ الْأُولى
و مملكة دنيا هر چه خواهد دهد و بهر كه نخواهد ندهد و كس را بر او حكم نرسد پس هيچكس مالك چيزى نمىشود مگر باذن او سبحانه آنگه جهت تاكيد اين قول ميفرمايد .
وَ كَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّماواتِ
و بسيارى از فرشتگان در آسمانند كه مشركان اميدوارند بشفاعة ايشان
لا تُغْنِي شَفاعَتُهُمْ
سود نكند درخواست