شَيْئاً
چيزيرا از عذاب و عقاب
وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ
و نه ايشان يارى كرده شوند يعنى در آن روز هيچكس يارى ايشان نكند در دفع عذاب مراد روز قيامتست .
وَ إِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا
و بدرستى كه مر آنانراست كه ظلم كردند بر نفس خود يعنى كافر شدند
عَذاباً دُونَ ذلِكَ
عذابى غير از عذاب آخرة كه عذاب قبر است يا مؤاخذهء ايشان بقتل در روز بدر يا بقحط در مدت هفتسال يا جميع مصائب دنيا
وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ
و ليكن بيشتر كفار
لا يَعْلَمُونَ
نميدانند وقوع عذاب را و از آن خبر ندارند .
وَ اصْبِرْ
و شكيبائى كن اى محمد
لِحُكْمِ رَبِّكَ
مر حكم پروردگار خود را در بارهء ايشان كه آن امهال ايشانست و ابقاى تو در مشقت كشيدن ايشان
فَإِنَّكَ
پس بدرستى كه تو
بِأَعْيُنِنا
بعنايت و نگه داشت مائى يعنى بحيثيتى هستى كه ترا مىبينم و به نظر لطف و عنايت محافظة تو ميكنم از مكر و ضرر اهل شرك نسبت به تو
وَ سَبِّحْ
و تسبيح كن و بپاكيزگى خداى خود را ياد كن
بِحَمْدِ رَبِّكَ
در حالتى كه آن مقترن باشد به حمد پروردگار تو مراد از تسبيح و تحميد نماز است يعنى نماز گذار
حِينَ تَقُومُ
هنگامى كه برخيزى از خواب و آن نماز صبح است و گويند مراد آنست كه بگوئى سبحانك اللهم و بحمدك اشهد ان لا إله الا انت در زمانى كه بر خيزى از مجلس و در خبر آمده كه هر كه در وقت برخاستن از مجلس بگويد سبحانك اللهم و بحمدك اشهد ان لا إله الا انت استغفرك و اتوب اليك كفارهء هر لغوى و لهوى باشد كه در آن مجلس واقع شده باشد و اگر مجلس خير بود خير بر او زياده گردد و هر كه در آن مجلس بوده باشد آمرزيده گردد ببركات اين كلمات و از ابن عباس منقولست كه مراد دو ركعت نماز نافله صبح است بعد از برخاستن از خواب .
وَ مِنَ اللَّيْلِ
و در بعضى از شب
فَسَبِّحْهُ
پس نماز گذار خداى را مراد نماز شام و خفتن است و گويند مراد نوافل ليليه است و شبههء نيست در آنكه صلاة ليليه از ريا دور تر و بر نفس دشوارتر است و از اين جهت آن را بذكر ممتاز ساخت
وَ إِدْبارَ النُّجُومِ
و نماز گذار در عقب برگشتن نجوم يعنى بعد از اخفاى آنها بضوء صبح از امير المؤمنين على صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مرويست كه مراد از اين نافلهء صبح است و اين قول از امام جعفر و ابى عبد اللّه عليه السّلام نيز مرويست و از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم منقولست كه اين دو ركعت بهتر است از هر چه آفتاب بر او تابد و برواية ضحاك مراد نماز صبح است و گويند مراد از اين آيه آنست كه در وقت صبح و شام از ذكر پروردگار خود غافل مشو و در جميع اوقات شب و روز تنزيه او سبحانه نما كه او از تو غافل نيست و حافظ و ناصر تست و معين و يار تست و با تست پس غافل مباش .