و چشمش ببوسيد و در كنارش گرفت و به مكه آمد و باقى وجوه در اين باب در منهج الصادقين توان يافت .
وَ وَجَدَكَ
و يافت ترا
عائِلًا
درويش و عيال دار
فَأَغْنى
پس توانگر ساخت تو را بمال خديجه تا به آن تجارت كردى و بعد از آن بغنايم دار الحرب يا دل ترا بىنياز گردانيد بقناعت .
فَأَمَّا الْيَتِيمَ
پس اما يتيمان را
فَلا تَقْهَرْ
پس زجر مكن و از نزد خود مران و حقير مشمر و در طريق احسان و رأفت و عطوفت با ايشان سلوك نماى .
وَ أَمَّا السَّائِلَ
و اما درويشان خواهنده را
فَلا تَنْهَرْ
پس زجر مكن و بانك بر ايشان نزن و محروم مساز و درويشى خود را فراموش مكن يا طالبان علم شريعت را از تعليم و افادهء خود منع مكن و در حديث قدسى وارد شده منقول از ابو عبد اللّه عليه السّلام كه حق تعالى ميفرمايد كه هيچ چيز نيست مگر كه غير خود را و كيل گردانيدهام كه قبض آن كنند الا صدقهء كه او را فراميگيرم تا آنكه مردى يا زنى بتمرهء يا نصف تمرهء تصدق كند من او را پرورم همچنانكه شخصى كرهء اسب و شتر بچه را پرورش دهد و چون روز قيامت به من رسد آن صدقه مانند كوه احد شده باشد .
وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ
و اما بنعمت پروردگار خود كه آن نعم مذكوره است
فَحَدِّثْ
پس سخن كن و بندگان مرا اعلام نماى و افشاى اين كن كه تحدّث بنعم شكر منعم است و اخفاى آن مظنهء كفران نعمت و نزد مجاهد مراد نعمت نبوتست كه اعظم نعم است و نزد كلبى نعمت قرآنست و تحدث نمودن به آن تلاوت كردنست .
سورة الانشراح
ثمانى آيات مكية ابى بن كعب از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم نقل كرده كه هر كه اين سوره بخواند ثواب او مانند ثواب كسى باشد كه به من ملاقات كرده و مرا از همه غمها شاد كرده و شفاعت او بر من واجب باشد وجه ارتباط اين سوره با سورهء سابقه اشتراك تعداد نعمتست و خاتمه تعداد در اين سوره
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ
آيا گشاده نگردانيديم براى تو
صَدْرَكَ
سينهء تو را تا مناجات حق و دعوت خلق و غم امت و اعبائى رسالت در وى گنجد يا آيا دل ترا گنجايش نداديم كه هر چه از اسرار وحى و حكمت بر تو وارد شود تواند ضبط كرد يا منشرح ساختيم آن را از براى علوم و حكمت و حفظ قرآن و آسان گردانيديم تلقى وحى بر آن بعد از دشوارى آن .
وَ وَضَعْنا عَنْكَ
و بر گرفتيم از تو
وِزْرَكَ
بار گران تو را .
الَّذِي أَنْقَضَ ظَهْرَكَ
آن باريكه شكسته و گران ساخته بود پشت ترا و آن تحمل اعبائى رسالت بود و امر او و تكذيب كفار و