بعضى را موى سياه و بعضى را موى سرخ يا تو را معتدل القامة گردانيد نه مانند بهايم يا آفريد ترا بخلقة حسنه كه مفارق ساير مخلوقات ديگر است .
فِي أَيِّ صُورَةٍ
در هر صورت كه خواست آن را
ما شاءَ رَكَّبَكَ
تركيب كرد تو را و در هم پيوست يعنى تركيب تو را در هر صورتى كه مشيت و حكمت او اقتضاى آن ميكرد از صورت مختلفه از حسن و قبح و طول و قصر و ذكور و اناث و شبه او باب وام يا خال يا عم و غير آن از ساير اقارب و از امام جعفر صادق عليه السّلام مرويست كه مراد آنست كه قادر است كه بهر صورتى از صورت حيوانات كه خواهد تو را به آن صورت مصور سازد چه تصوير به اختيار فاعل مختار است و ليكن بفضل عميم خود ترا باحسن تقويم خلق فرمود كه آن صورت انسانيت .
كَلَّا
بازايستيد از مغرور شدن بكرم خدا و توسل بفضل و كرم او چه كرم و فضل او موجب شكر و طاعة است نه كفر و معصية
بَلْ
نه آنست كه بازايستيد از كفر و عصيان
تُكَذِّبُونَ بِالدِّينِ
تكذيب ميكنيد بروز معاد از روى عناد و تصديق نميكنيد به ثواب و عقاب و تكذيب مىنمائيد بدين اسلام .
وَ إِنَّ عَلَيْكُمْ
و بدرستى كه بر شما يعنى بر كردار و گفتار شما
لَحافِظِينَ
نگهبانانند از ملائكه .
كِراماً
بزرگان نزد خداى
كاتِبِينَ
نويسندگان شب و روز نامهء افعال و اقوال شما را .
يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ
مىدانند آنچه ميكنيد از نيك و بد يعنى از روى دانش مىنويسند - در خبر است كه چون بنده طاعت كند فرشتهء دست راست شاد شود و بتعجيل تمام يكى را ده بهنويسد و چون معصية كند هر دو دلتنگ شوند و فرشتهء دست چپ خواهد كه بنويسد آن فرشتهء ديگر گويد كه توقف كن تا هفت ساعت توقف نمايد تا شايد كه بنده پشيمان گردد اگر در اين مدت تايب نگردد فرشته دست راست گويد آن را بنويس كه جاهل بنده ايست .
إِنَّ الْأَبْرارَ
بدرستى كه نيكوكاران و فرمان برداران
لَفِي نَعِيمٍ
در بهشت بانعماند .
وَ إِنَّ الْفُجَّارَ
و بدرستى كه بدكاران كه منكر بعثاند
لَفِي جَحِيمٍ
در دوزخند پس در صفت فجار ميفرمايد كه .
يَصْلَوْنَها
درآيند بدوزخ
يَوْمَ الدِّينِ
در روز حساب كه قيامت است .
وَ ما هُمْ
و نيستند فجار
عَنْها
از دوزخ
بِغائِبِينَ
گم شدگان به جهت خلود ايشان در آن يعنى هميشه در آن باشند و بيرون نيايند .
وَ ما أَدْراكَ
و چه دانا ساخت تو را يعنى چه دانى تو كه
ما يَوْمُ الدِّينِ
چيست روز حساب و جزا .
ثُمَّ ما أَدْراكَ
پس چه دانا كرد و بچه دانستى كه
ما يَوْمُ الدِّينِ
چيست روز جزا تكرار به جهت مزيت تعجب و تفخيم