گشاده سازند پس بايد كه مرد نظر كند در آنچه املا مىكند در صحيفهء خود و از نشر آن انديشه كند و گويند مراد از نشر تفريق است ميان اصحاب آن يعنى نامها را ميان مردمان پراكنده سازند و همه كس نامهء خود را بردارد - مرويست از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم كه در روز قيامت صحف از زير عرش پران شوند پس صحيفه مؤمن را بر دست راست او دهند و در او نوشته باشد كه جنة عالية و صحيفهء كافر را پر دست چپ او دهند و در او نوشته باشد فى سموم و حميم .
وَ إِذَا السَّماءُ كُشِطَتْ
و آنگاه كه آسمان بركنده شود از روى يكديگر و فرو كشيده شود مانند بركندن پوست از مذبوح و برداشتن پرده از روى چيزى و بعد از آن آن را در هم پيچند .
وَ إِذَا الْجَحِيمُ سُعِّرَتْ
و آنگاه كه دوزخ افروخته و تافته شود بيشتر از پيشتر .
وَ إِذَا الْجَنَّةُ أُزْلِفَتْ
و آنگاه كه بهشت نزديك گردانيده شود بدوستان خداى براى دخول و عرض نعم آن بر مؤمنان تا موجب سرور ايشان شود و سبب حسرت دوزخيان جواب شروط مذكوره اينست كه .
عَلِمَتْ نَفْسٌ ما أَحْضَرَتْ
بداند هر نفسى آنچه كرده باشد از اعمال خير و شر مراد آنست كه تا آدمى اين دوازده حال كه مشروط شد شش به زمين دنيا و شش به زمين عقبا مشاهده نكند نداند كه چه كرده است .
فَلا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ
پس البته سوگند ميخورم بستارگان كه رجوع ميكنند بعد از رفتن .
الْجَوارِ الْكُنَّسِ
روندگان كه پنهان شوندگانند در تحت روشنى آفتاب از امير المؤمنين على عليه السّلام مرويست كه مراد به آن نجوم خمسهاند كه آن را خمسهء متحيره نيز گويند و اين مريخ است و زحل و عطارد و زهره و مشترى كه با شمس و قمر سير مى كنند تا آنكه در تحت ضوء شمس پنهان ميشوند پس خنوس ايشان رجوع است و كنوس ايشان اختفا در تحت ضوء شمس و گويند مراد جميع كواكباند كه خنس ايشان در نهار است و كنس ايشان در شب .
وَ اللَّيْلِ إِذا عَسْعَسَ
و سوگند بشبانگاه كه پيش آيد و هوا را تاريك گرداند يا بازپس رود و ظلمت آن را زايل گرداند .
وَ الصُّبْحِ إِذا تَنَفَّسَ
و سوگند بصبح آنگاه كه دم زند يعنى طلوع كند و روشنائى آن ممتد شود جواب قسم اينكه .
إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ
بدرستى كه قرآن هر آينه گفتار فرستادهايست بزرگوار مراد جبرئيل است كه از نزد خداى آورده و بر پيغمبر خوانده و به او گفته حاصل معنى اينكه قرآن كلام خداست و آن را بلسان جبرئيل بر پيغمبر خوانده و پيغمبر آن را از جبرئيل شنيده كه جبرئيل آن را از نزد حق آورده پس در صفت جبرئيل ميفرمايد .
ذِي قُوَّةٍ