خداى از روى آفريدن
أَمِ السَّماءُ
يا آسمان با اين عظمت و چون شما ميدانيد كه آسمان باعظم جثه و رفعت آفريدهء خداست پس چگونه او قادر نباشد بار ديگر شما را بيافريند بعد از آن در بيان كيفيت خلق آسمان ميفرمايد
بَناها
بنا كرديم آن را به اين طريق كه .
رَفَعَ سَمْكَها
برداشت سقف آن را يعنى مقدار ذهاب آن را از زمين مدوّر و مرفوع گردانيد كه آن مسير پانصد ساله راهست
فَسَوَّاها
پس تسويه فرمود آن را بىقصور و تفاوت و آن را كامل ساخت و آنچه موجب صلاح و اصلاح آنست از كواكب و تداوير و غير آن .
وَ أَغْطَشَ لَيْلَها وَ أَخْرَجَ ضُحاها
و تاريك ساخت شب آن را و بيرون آورد روشنى آن را بآفتاب مراد به اين روز است .
وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها
و زمين را بعد از آسمانها بگسترد و منبسط ساخت بجهة آرام گرفتن خلايق در آن در رواية آمده كه حق تعالى اول زمين را بيافريد و همه را در زير كعبه جمع كرد و بعد از آنكه آسمان ها را بيافريد جبرئيل را امر كرد تا زمين را از زير كعبه بگسترد همچنانكه جامهء در هم پيچيده را بگسترانند و چون آسمان مخلوق گشت زمين را منبسط گردانيد .
أَخْرَجَ مِنْها ماءَها وَ مَرْعاها
در حالتى كه بيرون آورد از آن زمين آب را و چراگاه و گياه آن را .
وَ الْجِبالَ أَرْساها
و كوههاى محكم و پايدار و استوار ساخت و اينهمه را ايجاد فرمود .
مَتاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعامِكُمْ
بجهة برخوردارى مر شما را و مر چهارپايان شما را بعد از آن در بيان بعث ميفرمايد .
فَإِذا جاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرى
پس چون بيايد بليهء بزرگتر كه بالاى همهء بلاهاست و غالب بر جميع داهيهها كه همهء داهيه و بليه در تحت آن پوشيده شود و آن قيامتست يا نفخهء ثانيه يا ساعتى كه اهل دوزخ را بدوزخ رانند و اهل بهشت را ببهشت رسانند .
يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسانُ ما سَعى
ياد كن روزى را كه ياد آورد آدمى از آنچه كرده از خير و شر يعنى همه را نوشته بدست وى دهند تا بخواند و آن روز تأسف و حسرت خورند اما ابرار بجهة آنكه چرا آن كار را بيشتر نكردهاند و فجار بجهة آنكه چرا كردند .
وَ بُرِّزَتِ الْجَحِيمُ لِمَنْ يَرى
و ظاهر گردانيده شود دوزخ مر هر كسى را كه ببيند يعنى بمرتبهء آشكارا شود كه هر كه از اهل رؤيت باشد او را ببيند .
فَأَمَّا مَنْ طَغى
پس اما هر كه در گذشته باشد از حدود خداى كه ايمانست و نگرويده باشد بوى .
وَ آثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا
و برگزيده باشد زندگانى دنيا را و بجهة آن مستعد آخرت نشده باشد و كار آن نساخته .