و بيكبار آن را بكشد و باز رها كند .
وَ النَّاشِطاتِ
و سوگند بفرشتگان كه بنشاط و رفق بيرون برندگانند ارواح مومنانرا
نَشْطاً
بيرون آوردنى بمدارا و نرمى تا آنكه بسهولة تمام روح از بدن ايشان مفارقت كند چنان كه در خبر است كه هيچ مومن نباشد الا كه نزد موة او بهشت و غرف آن و ساير نعم آن بر او عرض كنند و چون جاى خود را در آنجا ببيند بنشاط و بهجت تمام جان را نثار كند و كافران همچنان جاى خود را در دوزخ مشاهده نمايند بانواع عقوبت و عذاب تا بدشوارى هر چه تمامتر جان ايشان را نزع نمايند .
وَ السَّابِحاتِ
و بملائكه شناكننده
سَبْحاً
شنا كردنى يعنى آمد و شد نمايندگان از زمين به آسمان و از آسمان به زمين براى تدبير و مصالح اهل زمين همچنانكه غواصان در بحر غواصى كنند .
فَالسَّابِقاتِ
پس سوگند به پيشى گيرندگان بر يكديگر در وقت فرود آمدن به زمين
سَبْقاً
پيشى گرفتنى در فرمان بردارى و امر الهى .
فَالْمُدَبِّراتِ
پس سوگند بملائكه كه تدبير كنندگانند
أَمْراً
كار دنيا را يعنى جبرئيل كه بر رياح و جنود موكلست و اسرافيل كه نازل مىشود براى قضايا و اقدار و ميكاييل كه باران و گياه متعلق است به دو و عزراييل كه قبض ارواح نامزد اوست و گويند مراد ستارگانند كه بسرعت قطع مسافت مىكنند از شرق تا باقصاى غرب و رونده انذا ؟ ؟ برجى به برجى و سبقت نماينده بر يكديگر در سير سرعة و حركة و مدبر امرىاند كه به آنها باز بسته شده است باذن خداى چون اختلاف فصول و تقدير از منه و يا مراد غازيانند كه بنشاط تمام كمانها ميكشند از براى انداختن تير و در بحر و بر سياحت ميكنند و سبقة ميگيرند بر حرب اعدا و بتدبير امور جهاد ارتكاب ميكنند و قول اول منقول است از امير المومنين صلوات اللّه عليه و جواب قسم اينكه البته مبعوث گرديد .
يَوْمَ تَرْجُفُ الرَّاجِفَةُ
روز كه بهجنبد جنبيدنى مراد زمينها و كوههااند كه بشدة تمام بلرزه درآيند .
تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ
در پى درآيد آن را از پى در آيندهء مراد آسمان و ستارگانند كه در عقب جنبيدن زمين و كوه شكافته و پراكنده شوند يا نفخهء ثانيه كه بعد از نفخهء اول واقع شود .
قُلُوبٌ يَوْمَئِذٍ واجِفَةٌ
دلها در آن روز ترسان و هراسان باشد .
أَبْصارُها خاشِعَةٌ
ديدههاى خداوندان دلها فرو خوابانيده بود بجهة فرط اهاويل آن .
يَقُولُونَ
ميگويند يعنى منكران بعث در دنيا وقتى كه بايشان ميگويند كه شما مبعوث خواهيد شد
أَ إِنَّا لَمَرْدُودُونَ فِي الْحافِرَةِ
آيا ما بازگردانيده شدگانيم در حالت اول يعنى آيا ما را بعد از مرگ به همان حالت كه داشتيم رد