از دار غمازان و معاونة كنندگان سلاطين و آنها كه نتن عظيم دارند متابعان شهواتاند و پوشيدگان به لباس قطران اهل تكبر .
وَ فُتِحَتِ السَّماءُ
و شكافته شود آسمان در آن روز براى انزال ملئكه
فَكانَتْ
پس گردد از بسيارى شكاف
أَبْواباً
درها يعنى خداوند درها يا از كثرت فرجهها همهء آسمان ابواب نمايد .
وَ سُيِّرَتِ الْجِبالُ
و روان گردانيده شوند كوهها در آن
فَكانَتْ سَراباً
پس باشند مثل سراب يعنى نمايش كوه داشته باشند .
إِنَّ جَهَنَّمَ
بدرستى كه دوزخ
كانَتْ مِرْصاداً
باشد كمين گاهى كه زبانيه در وى مترصد ايستاده باشد براى تعذيب كافران و گذار كفار بر آن باشد .
لِلطَّاغِينَ
مر مشركان را كه از حد در گذشتگانند
مَآباً
بازگشت و قرارگاه .
لابِثِينَ فِيها
در حالتى كه درنك كنندگاناند در آن
أَحْقاباً
روزگار هاى متعاقب و متوالى يكديگر از مجاهد منقولست كه حقب هشتاد سالست از سالهاى آخرت عمار رهنى گفت امير المؤمنين عليه السّلام از هلال هجرى پرسيد كه شما حقب را در كتاب خود چه مقدار يافتهايد گفت هشتاد سال هر سالى دوازده ماه و هر ماهى سى روز و هر روزى هزار سال و در رواية ديگر آمده كه حقب هفتاد هزار سال است و بر هر تقدير آيه مقتضى تناهى احقاب نيست زيرا كه مراد احقاب متعاقب است يعنى هر حقبى كه تمام شود در عقب آن حقبى ديگر بيايد و نزد خالد بن سعدان مراد اين آيه كفار نيستند بلكه اهل توحيداند كه بعد از مضى احقاب از دوزخ بيرون آيند و مؤيد اينست كه عياشى باسانيد معتبره از ابو جعفر عليه السّلام نقل كرده كه اين آيه در شان جماعتى است كه از دوزخ بيرون آيند پس مراد اهل توحيد خواهند بود چه بنص و اجماع كافران از دوزخ هرگز خلاصى نخواهند داشت .
لا يَذُوقُونَ فِيها
نچشند در دوزخ يعنى در نيابند
بَرْداً
خنكى هوا را يعنى چيزيرا كه بدان راحت يابند و حرارة دوزخ از ايشان باز دارد
وَ لا شَراباً
و نياشامند شرابى .
إِلَّا حَمِيماً
مگر حميم كه آن آبيست در نهاية حرارة
وَ غَسَّاقاً
و مگرريم را از ريشهاى ايشان سيلان كند يا اشكها كه از حسرت به بارند يا زمهرير كه بر آن معذب گردند و از شهر بن خوشب نقل است كه غساق وادييست در دوزخ كه در او سيصد و شصت شعب است و هر شعبى سيصد و شصت خانه و هر خانهء چهار هزار زاويه و در هر زاويهء عظيمترين مارى و در هر سر مارى چندان زهر باشد كه جز خداى نداند شراب دوزخيان از آنست .
جَزاءً
پاداش داده شوند دوزخيان پاداش دادنى
وِفاقاً
موافق كردار ايشان پس بيان موافقت