كُلُوا
اين در موضع حالست از ضمير متقين در ظرف كه آن فى ظلالست يعنى متقيان در سايههاى بهشت قرار گيرندگان باشند در حالتى كه خزنه جنت ايشانرا گويند بخوريد اين ميوهها را
وَ اشْرَبُوا
و بياشاميد اين آبها را
هَنِيئاً
خوردنى و آشاميدنى گوارنده با طيب نفس
بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ
بسبب آنكه بوديد كه عمل ميكرديد در دنيا .
إِنَّا كَذلِكَ
بدرستى كه ما چنين
نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ
پاداش ميدهيم اهل احسانرا در عقيده و عمل ميتواند بود كه اين كلام ابتداء اخبار باشد از جانب حق سبحانه و مخاطب حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله و سلّم باشد در دنيا يا خطاب باشد باهل جنت در آخرت بطريق امر مذكور مراد حق سبحانه در اين آنست كه اى متقيان البته اكل و شرب نمائيد چون دانسته باشند كه اكل و شرب مراد حق سبحانه است سرور ايشان بيشتر گردد و ميل ايشان زياده شود پس مراد او سبحانه مستلزم عبث نباشد .
وَيْلٌ
چاه قبح و ذم
يَوْمَئِذٍ
در آن روز
لِلْمُكَذِّبِينَ
مر اهل تكذيب را كه بنعيم بهشت نميگروند و آن را باور ندارند .
كُلُوا
اين در موضع حالست از مكذبين يعنى كلمهء عذاب ثابتست مر مكذبان را در حالتى كه خزنهء دوزخ ايشان را گويند كه بخوريد اى مكذبان نعيم فانى دنيا را
وَ تَمَتَّعُوا
و برخوردار شويد
قَلِيلًا
زمانى اندك
إِنَّكُمْ مُجْرِمُونَ
بدرستى كه شما مشركانيد .
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ
واى در اين روز
لِلْمُكَذِّبِينَ
مر مكذبان را كه تكذيب كرده باشند عذاب اليم را خطاب ربانيه باهل نار به اين گفتار در آن روز به جهت تذكير باشد مر ايشانرا به حال سمج ايشان در دنيا و آنچه كردند بر نفسهاى خود از ايثار متاع قليل بر نعيم مقيم جليل و معنى اينكه ايكسانى كه بر زخارف دنيا مغرور شدهايد و پشت بر آخرت آوردهايد بخوريد از دنيا زمانى اندك كه شما كافران باشيد و عمر كوتاه زود به آخر رسد و ببلا زود گرفتار شويد .
وَ إِذا قِيلَ
و چون گفته شود
لَهُمُ ارْكَعُوا
مر ايشان را كه نماز گذاريد
لا يَرْكَعُونَ
نماز نگذارند مراد به ركوع اسلام است و تسميه آن به ركوع به جهت آنست كه نماز ركن اعم است بعد از شهادتين پس معنى آنست كه چون كفار مأمور شوند باسلام آوردن اسلام نيارند و قبول اين امر نكنند و بر استكبار خود مصر شوند در خبر آمده كه ما كان على العرب اشدّ من الركوع و السجود از ابن عباس نقل است كه اين در روز قيامت باشد كه مردمانرا بسجود خوانند ايشان توانائى نداشته باشد كه سجده كنند .
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ
نفرين در آن روز مر دروغ گويان راست كه اسلام را قبول ندارند .
فَبِأَيِّ حَدِيثٍ
پس بكدام سخن
بَعْدَهُ
پس از قرآن
يُؤْمِنُونَ
ميگروند اگر به قرآن نگرويدند كه