دوست ميدارند سراى شتابنده را
وَ يَذَرُونَ وَراءَهُمْ
و وا ميگذارند در پيش خود و يا مياندازند از پس پشت خود
يَوْماً ثَقِيلًا
روز گرانرا كه قيامتست يعنى بدان نميگروند مراد بثقيل شدة هول آنست .
نَحْنُ خَلَقْناهُمْ
ما آفريديم ايشانرا از آب اندك و سست
وَ شَدَدْنا
و محكم كرديم
أَسْرَهُمْ
ربط مفاصل ايشانرا باعصاب يعنى اعضاى ايشانرا محكم به يكديگر بستيم
وَ إِذا شِئْنا
و چون خواهيم هلاكت ايشانرا
بَدَّلْنا أَمْثالَهُمْ
بدل كنيم ايشانرا بامثال ايشان در خلقت و شدة
تَبْدِيلًا
بدل كردنى يعنى ايشانرا به غير از ايشان از بندگان فرمانبردار كه اگر حكمت ما مقتضى آن باشد .
إِنَّ هذِهِ
بدرستيكه اين سوره
تَذْكِرَةٌ
پندى و موعظهايستكه به آن متذكر شوند بامر آخرة
فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ
پس هر كه خواهد فرا گيرد
إِلى رَبِّهِ
بقرب پروردگار خود
سَبِيلًا
راهى بوسيله كسب خيرات و اجتناب از محرمات چه عنان اختيار در قبضه اختيار اوست .
وَ ما تَشاؤُنَ
و نخواهيد شما اى كافران معاند هيچ راهى بمرضات الهى بر وجه اختيار
إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ
مگر وقتى كه خواهد خداى اجبار شما به آن و الجاء شما بر آن اما در اين صورت نفعى بشما نرسد و خالى از تكليف باشد چه تكليف در وقت اختيار است نه در زمان اجبار پس او سبحانه اراده اين مشية نكند مشيت او آنست كه به اختيار خود ايمان آريد تا مستحق ثواب شويد
إِنَّ اللَّهَ
بدرستيكه خداى
كانَ عَلِيماً
داناست بافعال و احوال شما
حَكِيماً
صواب كار كه هيچ چيز اراده نكند الا بمقتضاى حكمة و مصلحت .
يُدْخِلُ مَنْ يَشاءُ
درآورد هر كه را خواهد از اهل ايمان
فِي رَحْمَتِهِ
در بخشش خود كه هداية و توفيق است در طاعة يا در بهشت بفضل و كرم بىغاية
وَ الظَّالِمِينَ
و ستمكاران را يعنى مشركانرا كه درگذشتهاند از طريق مستقيم
أَعَدَّ لَهُمْ
آماده كرده است از براى ايشان
عَذاباً أَلِيماً
عذاب دردناك .