وَ أَمَّا الْقاسِطُونَ فَكانُوا
و اما بيرون رفتگان از طريق حق پس باشند در آخرت
لِجَهَنَّمَ حَطَباً
مر دوزخ را هيزم كه بديشان دوزخ افروخته شود .
وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا
و ديگر وحى كرده شده است به من كه اگر مستقيم شوند اهل مكه
عَلَى الطَّرِيقَةِ
بر طريقهء يعنى بر افضل طريق كه دين اسلام است
لَأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً
هر آينه بدهيم ايشانرا آب بسيار مراد از آن سعة رزق است و كثرة مال و منال كه لازم باران است يا اگر جن بر اسلام استقامت ورزند ايشانرا نعمة بسيار ارزانى داريم .
لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ
تا بيازمائيم ايشانرا در آن يعنى بايشان معامله آزمايندگان كنيم تا بر عالميان ظاهر شود كه بوظايف شكرگزارى چگونه قيام مينمايند
وَ مَنْ يُعْرِضْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّهِ
و هر كه اعراض كند از ياد كردن پروردگار خود يا كفران نعمة او نمايد
يَسْلُكْهُ عَذاباً صَعَداً
درآورد خداى او را در عذابى سخت كه فوق طاقة او باشد و غالب بر او .
وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ
و ديگر وحى كرده شده است به من كه مسجد هامر خدايراست و خاص است به دو
فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً
پس مخوانيد در آن با خدا يكى را يعنى غير او را در آن پرستش مكنيد چنانچه يهود و نصارى كه در كنايس عزير و مسيح را بالوهيت ياد ميكنند يا عبادة را در آن برپا ميكنند حسن بصرى گفته مراد ازين مساجد تمام روى زمين است كه مسجد حضرت رسالت است صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه حضرت فرمود همه زمين را براى من و امت من مسجد كردند و خاك او را پاك كننده ساختند تا هر جا كه باشيم نماز گذاريم و اگر آب نيابيم تيمم كنيم پس معنى آنست كه در هيچ بقعهء از بقعهاى زمين كسى ديگر را با خداى مخوانيد بلكه عبادة را در همه جا مخصوص او داريد و جايز نيست كه غير او را سجده كنيد .
وَ أَنَّهُ لَمَّا قامَ عَبْدُ اللَّهِ يَدْعُوهُ
و بدرستى كه آن هنگام برخاست بنده خداى كه محمد است در بطن نخله به نماز صبح ميخواند خدايرا در نماز و جن قراءت او ميشنيدند
كادُوا يَكُونُونَ عَلَيْهِ لِبَداً
نزديك بودند كه باشند بر وى خسبندگان از غاية ازدحام بر او به جهت تعجب ايشان از آنچه ميديدند از عبادة او و اقتداى اصحاب به او در قيام و قعود و ركوع و سجود چه هرگز مثل اينحال نديده بودند و مانند اين كلام نشنيده جنيان چون بعد از استماع قرآن باهل خود مراجعت كردند بايشان خبر دادند ازدحام اصحاب بر آن قدوه احباب در وقت اقتداى ايشان به او در نماز در آثار آمده كه آنحضرت را نام خوشتر از نام عبد اللّه نبوده