كه هرگز زنده نشدمى و اين حالت را نديدمى .
ما أَغْنى عَنِّي مالِيَهْ
غنى ساخت يعنى دفع نكرد از من عذاب را مال من و آنچه مرا بود در دنيا از اموال كثيره و خدم و حشم دافع عذاب نشدند .
هَلَكَ عَنِّي سُلْطانِيَهْ
نابود و گم گشت از من تسلط و فرمان گذارى من بر مردم فقير و ذليل گشتم بعد از آن خطاب بزبانيه رسد كه .
خُذُوهُ فَغُلُّوهُ
كه بگيريد او را پس غل كنيد او را در خبر است كه حق تعالى گويد بگيريد او را و بر هم بنديد هزار زبانيه به او در آويزند و وى در دست ايشان پاره پاره شود حق تعالى باز او را زنده كند و ايشانرا گويد كه برفق او را بگيريد و غل كنيد .
ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ
پس آنگاه در آتش بزرگ درآريد او را .
ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُها سَبْعُونَ ذِراعاً فَاسْلُكُوهُ
پس آنگاه در زنجيرى از آتش كه طول آن هفتاد گز است پس درآريد او را در آن و اگر حلقه از آن حلقها بر كوههاى عالم نهند چون ارزيز بگدازد و روايتست كه همهء اهل دوزخ در اين سلسله باشند پس در بيان علت اين عذاب گويد .
إِنَّهُ كانَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ الْعَظِيمِ
بدرستى كه او بود در دنيا كه ايمان نميآورد بخداى بزرگوار كه مستحق عظمة و بزرگواريست و كسى كه تعظيم او نكند مستوجب اين عقوبت باشد .
وَ لا يَحُضُّ عَلى طَعامِ الْمِسْكِينِ
و تحريص نميكرد مردمان را برخوردنى درويش مراد اعطاى زكات مفروضه است و حقوق واجبه حاصل كه كافر مناع در اين روز مغلول و مسلسل باشد و به آتش سوزان معذب گردد .
فَلَيْسَ لَهُ الْيَوْمَ هاهُنا حَمِيمٌ
پس نيست مر او را امروز اينجا خويشى كه حماية او كند .
وَ لا طَعامٌ إِلَّا مِنْ غِسْلِينٍ
و نيست خوردنى مر او را مگر از غساله دوزخيان يعنى زردابه و چرك و خون كه از اعضاى دوزخيان ميرود .
لا يَأْكُلُهُ إِلَّا الْخاطِؤُنَ
نميخورند آن را مگر گناهكاران كه مرتكب خطيئه شوند مراد مشركانند يعنى غسلين را نخورند مگر آنانى كه در گذشته باشند از حدود خدا .
فَلا أُقْسِمُ بِما تُبْصِرُونَ
.
وَ ما لا تُبْصِرُونَ
پس البته سوگند ميخورم به آنچه بينيد از مشهودات و آنچه نبينند از مغيباة گويند مراد تبليغ محمد است و نزول جبرئيل يا آثار نبوت و انوار ولايت - امام جعفر صادق عليه السّلام فرموده كه حق تعالى ميفرمايد كه سوگند ميخورم به آنچه مىبينيد از نعم من بر خلقان و آنچه نمىبينيد از نيكى من با دوستان خود .
إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ
بدرستيكه قرآن هر آينه گفتار رسوليست بزرگوار از نزد خداى كه آن بر بندگان ميخواند نه كه خود برمىبافد .
وَ ما هُوَ بِقَوْلِ شاعِرٍ
و نيست