شما باز گيرد كيست آنكسى كه شما را روزى تواند داد
بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَ نُفُورٍ
بلكه لجاج و ستيزه كردند و بسيار فرو رفتند در عناد و سركشى و نفرت از حق و بعد از آن از براى مؤمنان و كافران ايراد مثلى مىكند كه .
أَ فَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلى وَجْهِهِ
آيا كسى كه ميرود در حالتى كه فرو افتاده است بر روى خود يعنى نگونسار ميرود و به جهت اين در وقت رفتن پيش و پس و راست و چپ خود را نمىبيند و بسر درميايد و به روى در مىافتد
أَهْدى
راه يافتهتر است و بمطلوب رساندهتر
أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا
يا آنكسى كه ميرود در حالتى كه راست ايستاده است و همه جانب خود را مشاهده مىكند و بجهة آن سالمست از سر درآوردن و به روى درافتادن و واقعست
عَلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ
بر راه راست كه رسانندهء اوست به مقصد و مقصود .
قُلْ
خطاب بحضرتست و معنى اينكه ايمحمد اگر كفار جواب ندهند و نگويند كه ناصر خداست بگو بايشان
هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ
آن ناصر و رازق آنكس است كه بقدرت كامله آفريد شما را و از عدم بوجود آورد
وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ
و بگردانيد يعنى پيدا كرد براى شما شنوائى را تا سخنان بشنويد و بدان پند گيريد
وَ الْأَبْصارَ
و ديدهها را تا دلايل قدرة و بدايع فطرة را مشاهده كنيد
وَ الْأَفْئِدَةَ
و دلها را تا در معانى كلمات الهى تامل و تفكر نماييد و از آن عبرت گيريد و با وجود اين
قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ
اندك شكر ميگوئيد مر اين نعمتها را .
قُلْ هُوَ الَّذِي ذَرَأَكُمْ فِي الْأَرْضِ
بگو ايمحمد آنكه ناصر و رازق شماست آنكس است كه بگذارد شما را در زمين و هر يكى را در آن منزلى و كارى تعيين فرموده تا اطاعة او نمائيد
وَ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
و بسوى او نه غير او باز گرديده خواهيد شد و جزاى كردار خواهيد يافت .
وَ يَقُولُونَ
و ميگويند مشركان به پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و ياران او از روى استهزاء
مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
كى باشد اين وعدهء خسف و ارسال عاصف و يا وعدهء حشر و يافتن جزا در قيامة اگر هستيد راستگويان .
قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ
بگو اى محمد در جواب ايشان كه جز اين نيست كه دانستن وقت عذاب در دنيا يا علم به زمان قيامت
عِنْدَ اللَّهِ
نزد خدايست و غير آن بر آن مطلع نيست
وَ إِنَّما أَنَا نَذِيرٌ مُبِينٌ
و جز اين نيست كه من بيم كنندهام آشكارا اما بر آمدن زمان آن دانا نيستيم .
فَلَمَّا رَأَوْهُ
پس آن هنگام كه ببينيد وعده را
زُلْفَةً سِيئَتْ
در حالتى كه آن نزديك باشد بايشان و مشاهده ايشان شود زشت گردانيده شود
وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا
رويهاى آنان كه كافر شدهاند و