گفتهاند امية حضرت به جهت آنست كه در كتب متقدمه بر اين وجه بود كه خاتم الانبيا امى باشد و بر هر تقدير
يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ
ميخواند آن رسول امى بر امتان آيتهاى كلام خدايرا و پاك ميسازد آنها را از دنس و خبث عقايد اخلاق
وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ
و مىآموزاند ايشان را قرآن و احكام شريعت و معالم دين و در ثبوت نبوة او همين بس است كه با وجود اميت تعليم بندگان كند و آيات و احكام شرع كه سبب صلاح دنيا و عقباست بايشان ارشاد نمايد چه اين دلالتى صحيح دارد بر وحى الهى
وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ
و بدرستى كه بودند آنان كه حالا قرآن خوانان و پاكان و آموختگانند پيش از بعث محمد هر آينه در گمراهى هويدا كه شرك بود و تتبع ملت جاهلية .
وَ آخَرِينَ مِنْهُمْ لَمَّا يَلْحَقُوا بِهِمْ
و ديگر مبعوث ساخت او را در ميان جماعت ديگر از ايشان كه هنوز لا حق نشده بايشان اما لا حق خواهند شد و در عقب ايشان خواهند آمد مراد تابعيناند
وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
و اوست غالب بر همه استوار در اقوال و افعال بعد از نزول اين آيه اصحاب پرسيدند كه يا رسول اللّه اينها چه كسان باشند حضرت دست مبارك بر دوش سلمان نهاد و فرمود كه اگر ايمان به ثريا بسته باشد هر آينه فرا گيرند مردانى كه از اين جماعت باشند يعنى اهل عجم از سهل ساعدى مرويست كه رسول فرمود كه در اصلاب مردان امت من مردان و زنان باشند كه بيحساب ببهشت روند از امام محمد باقر عليه السّلام مرويست كه پيغمبر ( ص ) مبعوث است بهر كه مشاهده او كرده و هر كه بعد از ايشان باشد از عرب و عجم تا بروز قيامت .
ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ
اين بعث كه پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به آن ممتاز گشته از اقران مزية نعمت و افزونى كرم خدايست
يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ
كه ميدهد آن را بر سبيل تفضل و عطيه هر كرا ميخواهد از بندگان بر مقتضاى حكمت و مصلحت
وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ
و خداى خداوند فضل بزرگستكه نعم دنيا و آخرت نزد او محقر و مختصر نمايد و بعد از ذكر ارسال مذمت حاملان تورية مى ميفرمايد به جهت كتمان نعت حضرت رسالت « ص » به اين ضرب المثل كه .
مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ
مثل آنان كه بار كرده شدند بتورية يعنى مأمور گشتند به آنكه تورية را بياموزند و بار تكليف آن را بردارند و به آن عمل كنند
ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها
بعد از آن برنداشتند بار تورية را چه اكتفا بحفظ كردن و خواندن آن كردند و در آن آنچه بود نفع نگرفتند كه آن اظهار نعت رسالت و خبر دادن بآمدن آن حضرت بود
كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً
مانند مثل دراز گوشى است در حالتى كه برميدارد كتابهاى بزرگ گران بار از علوم و در حمل آن رنج ميكشد و نفع و فايده از آن به او نميرسد و شبهه نيست در آنكه هر كه حفظ قرآن كند و معنى آن را تعقل نكند و از